Webmaster - Leve de vesting Brielle

Het symposium en de toekomst van de vesting Brielle

De vesting van Brielle is momenteel een ‘hot topic’. 300 Jaar geleden werd de laatste hand gelegd aan de vestingwerken in haar huidige vorm (het ‘oud’ Nederlands Vestingstelsel van vestingbouwers Willem Paen en Menno van Coehoorn).

In 1975 is er een grote restauratie gedaan en nu worden de wallen voornamelijk gebruikt als plek waar schapen grazen, mensen hun hond uitlaten en waar je af en toe een bunker kunt bezoeken, zoals op de bastions waar verenigingen hun intrek hebben genomen in de gebouwen.

Anno 2014 is nu de vraag: wat willen we met de vestingwerken in de toekomst? Uit die vraag is onder andere de werkgroep van het Erfgoedgilde ontstaan (met de groep ‘Kanonnen en Affuiten’ die elke zaterdag bezig is met het opknappen van de wallen) en de werkgroep ‘Bastions Ontsloten’, die probeert nieuwe functies te bedenken voor de bastions, zodat zij de geschiedenis van de stad weer gaan vertellen.

De vestingwerken zijn belangrijk voor de identiteit van Brielle. Wat vele steden niet hebben, hebben wij in Brielle wel: een zichtbare historie, terug te halen naar de eerste ommuring van de stad in 1338 toen de heer van Voorne de Briellenaren het recht gaf op verdediging. Acht jaar daarvoor had hij al stadsrechten verschaft.

Vroeger werden de stadswallen met de stad verschoven als een stad meer inwoners kreeg. In het huidige Brielle ligt de Groene Kruisweg tussen de binnenstad en de omliggende wijken in en is de binnenstad niet meer voor iedereen de meest logische plek om te gaan winkelen, wanneer het ook gemakkelijk mogelijk is naar andere omliggende plaatsen te gaan.

Hoe kunnen we deze ‘uitdaging aangaan’; nieuwe ideeën toepassen en deze samen laten werken met de historie van Brielle? Kunnen we gebruik maken van onze historie om het centrum levendiger te maken? De slogan ‘stad van nu, sfeer van toen’ past helemaal bij Brielle.

Tijdens het symposium op 17 januari zijn er diverse bijzondere ideeën aangedragen: van het maken van stadsmuren om alle wijken heen tot een stadspoort bij de groene kruisweg, waardoor men echt ‘Brielle’ in komt rijden. Het bijzonder zichtbaar maken van de vestingwallen op een nieuwe-tijds manier: het openleggen van stukken stadsmuur, met glas werken in combinatie met de oude muren, kunst samen laten gaan met erfgoed… Zelfs enorme figuren van 1 april, gemaakt van draadstaal. Het maken van een stadscentrum op de plek van de huidige rotondes, over de weg heen, waarbij je heel gemakkelijk van het nieuwe gezellige moderne stadscentrum, doorloopt in het oude centrum met de historische panden en de sfeervolle winkels, kroegen, het museum en stadsherbergen.

Bekijk het boekje dat gemaakt is voorafgaand aan het symposium >

Wij van Levedevestingbrielle zijn natuurlijk op zoek naar meer ideeën. Hoe kunnen we de binnenstad behouden, verder verlevendigen, met de eisen van de moderniteit? En hoe doen we dat, met behoud en nog liever – met gebruik van – ons prachtige erfgoed?

Geef uw reactie hieronder of via het contactformulier.

Februari: de maand van de Affuiten

Foto hierboven; “met vereende krachten”

In januari is het tweede affuit in elkaar gezet en zijn we begonnen met het derde. Eén affuit is voor Bastion 2, achter het kruithuis en één komt buiten de wallen bij de haveningang.

Bij het tweede affuit hadden we wat passingsproblemen met de bouten die dwars door de buitenbalken en de liggers gaan.

Maar uiteindelijk is het gelukt. Ondertussen wordt hard gewerkt aan de assen en bovenbalken van het derde affuit.

Het tweede affuit wordt verplaatst zodat er ruimte komt om het derde in elkaar te zetten en we krijgen hier extra hulp bij.

Voor het derde affuit moeten ook wielen gemaakt worden, dus eerst halve cirkels zagen. Gelukkig zijn de wielen voor het tweede affuit al klaar.

Het opbouwen van de derde affuit gaat gestaag door en als het werk voorspoedig blijft verlopen kunnen de twee affuiten nog voor 1 april geplaatst worden.

Het eindproduct is prachtig geworden.

Nu maar hopen dat het kanon erop past.

Tekst en foto’s: Sander van ’t Verlaat

Vakmanschap: muurschilderingen Kruithuis Oudheidskamer

Twee kunstenaars, de verbeelders uit Brielle, zijn vandaag belangeloos begonnen met een schitterende muurschildering in het Kruithuis. Ze schilderen de gebeurtenissen van 1 april 1572. Wat een prachtige taferelen!
Buiten heeft de gemeente een trap geplaatst zodat de toegankelijkheid is verbeterd.

Vorderingen Kruithuis

De afgelopen periode hebben we expositiemateriaal tijdelijk opgeslagen in het kantongerecht, vervolgens panelen naar het kruithuis gebracht, een presentatie over onze plannen gehouden voor de plaatselijke ondernemersvereniging, verf uitgezocht (oranje,blanje, bleu, kleuren van de geuzenvlag, goed idee van Marijke Holtrop) en panelen geverfd. Ook wordt door Van der Linden gewerkt aan de wc-ruimte. Bovendien is Marcel van Driel druk bezig met de aanleg van het elektra. Beneden klaar, boven vordert.

Het kruitmagazijn in de courtine VI-VII

Informatie afkomstig uit de rubriek ‘Opmerkelijk’

tekst: Aart van der Houwen
foto’s: Joke van Driel – van der Voorde

Achter de voormalige technische school aan de burgemeester H. van Sleenstraat ligt, verscholen onder het wandelpad over de zogeheten courtine tussen bastion VI en VII, een bomvrije ruimte.

In het talud aan de binnenzijde van de wallen is het gehavende maar nog goed bewaard gebleven muur en stucwerk te zien, met de -dichtgemetselde- waar vroeger de deuren en ramen zaten. Het heeft weliswaar een haveloze uitstraling en bij een eerste blik zal het idee kunnen ontstaan dat er bij sloop niets aan verloren zou zijn, maar dat is niet juist! Het bouwwerk is één van de oudste objecten in de Brielse vestingwallen en zelfs het enige in zijn soort. Het dateert van 1786/87, en is daarmee bijna een eeuw ouder dan de bekende wit gepleisterde ‘bunkers’ die boven op de wallen staan.

Het stenen bouwwerk is niet minder dan twaalf meter lang en viereneenhalve meter diep; door de dikke muren gaat veel van de ruimte verloren; binnen blijft slechts een ruimte over van 9,50 bij 2,50 meter. De zoldering is bolvormig en in het midden 2.89 hoog. Bovenop de 27 cm dikke dakplaat ligt anderhalve meter grond. De oorspronkelijke bestemming moet nog worden vastgesteld, maar zeker is dat de ruimte in de 19e eeuw diende als bergplaats van buskruit; er kon 3.500 kg buskruit in worden opgeslagen.

Beschrijving
Zoals gezegd diende het bouwwerk in de 19e eeuw als kruitmagazijn. De ruimte is daarvoor zeer geschikt: de muren, bijna 80 cm dik, zijn voorzien van een spouw van tien centimeter, zodat de kou, maar vooral het vocht, uit de wallen niet in de ruimte kan doordringen. Op de vloer lag een houten vlonder zodat optrekkend vocht minder invloed had. Opvallend zijn de ramen in het magazijn: die verwacht je niet in een dergelijke ruimte. De ramen konden met luiken gesloten worden. Tenslotte loopt er vanuit de ruimte een luchtkanaal met een doorsnede van bijna zeventig cm (binnenmaat) door de wallen naar buiten.

Indeling
De ruimte was opgedeeld in drie delen: het middengedeelte was het feitelijke magazijn. Aan weerszijden daarvan was een klein portaal. Hoewel de ruimte van het magazijn vrij beperkt is, zou het goed bruikbaar geweest kunnen zijn als ‘laboratorium’, waarin projectielen werden samengesteld: er was voldoende daglicht door de twee ramen en zuurstof dankzij het luchtkanaal; de houten vloer voorkwam mogelijke vonken en de beide ingangen voorkwam dat men ingesloten kwam te zitten of door onnodig door de ruimte moest lopen.

Afsluiting van de toegang
Tot in de jaren 1970 was de ruimte nog toegankelijk, zelfs kropen kinderen door het kanaal om er aan de singelzijde weer uit te komen (dit is wellicht ook de basis van de vele verhalen over onderaardse gangen in Brielle). Uit overwegingen van veiligheid of om vandalisme voor te zijn, is in het verleden besloten om de toegang tot het magazijn dicht te maken en de uitgang van het kanaal aan de buitenzijde af te sluiten. Zoals op de plattegrond van 1884 (hierboven) te zien is, stond het luchtkanaal niet haaks op de achterwand, maar leidde deze naar rechts, in de richting van bastion VII.

Herinnering
L.W. Hordijk: Ik herinner mij dat ik als jongetje van een jaar of elf, twaalf, (ca. 1964) in de bunker ben geweest en toen ook door het luchtkanaal ben gekropen; je kwam er bij de wallen weer uit. Ik weet nog dat ik halverwege op de bodem van de buis klopte en dat het daaronder hol klonk, alsof er daar nog een ruimte was.

Naschrift:
Begin juni is bij het Vestingmuseum navraag gedaan over de oorspronkelijke bestemming van het bouwwerk. De aanvraag is de 19e in behandeling genomen.

Bastion VIII

Informatie afkomstig van: het erfgoedgilde, Sander van ’t Verlaat

Bastion 8 is een groot en bijzonder bastion. Het biedt onderdak aan de Brielse Roeiclub en aan de 1 april vereniging. Veel Briellenaren kennen dit Bastion ongetwijfeld door de winkel van de 1 april vereniging de “Geuzennaald”.

Het gehele bastion is bedekt met een laag grond, jammer genoeg staan er ook veel te grote populieren op. Bovenop zijn ook een soort schoorstenen te zien. Dit zijn de luchtinlaten.

Op de tekeningen van de plattegrond en zijaanzicht is goed te zien dat Bastion 8 uit 3 overwelfde ruimtes bestaat, waarvan de binnenste weer onderverdeeld is in kleinere ruimtes.

Het bastion bestaat uit twee grote ruimtes met ronde gewelven met daar tussen een aantal kleinere ruimtes. Via de gang vanaf buiten…

…kom je in een wat bredere gang die hier haaks opstaat en toegang geeft tot de verschillende ruimtes. Als je rechtdoor loopt kom je in het gewelf in gebruik bij de Brielse Roeiclub.

De gang naar rechts geeft toegang tot de ruimtes die in gebruik zijn bij de 1 april vereniging. Het achterste gewelf wordt gebruikt door de geuzennaald.

Om deze ruimtes loopt een gang, met nissen die aan de kant van de kamers dikke glazen ruiten hebben.

In deze nissen werden olielampen geplaatst, zodat in de twee ruimtes met kruit gewerkt kon worden, zonder brandende lampen in dezelfde ruimte.

Overal in Bastion 8 zijn er mooie details te vinden. Zoals mysterieuze deurtjes en luchtroosters

Hopelijk zal iemand nog de historie van dit mooie bastion boven water kunnen halen.

Stelling 3: Moeten de wallen worden toegevoegd aan de stad?

Reacties via Facebook (namen weggelaten i.v.m. privacy):

…. “Gebruik van de wallen met het nodige respect kan ik alleen maar toe juichen, wordt een groot deel van het onderhoud mee bespaart en er komt geld binnen voor restauratie en onderhoud, als het tenminste niet in de algemene pot verdwijnt .”

….. “De wallen zijn al een eenheid met de stad! Een Mac Donald, betonnen kijkdozen, meer van die onzin en loopgraven door de vesten? Hoe kun je het verzinnen! DISNYFICATIE heet dat! Daar zit Den Briel echt op te wachten!!!”

….. “Daar hebben we de nieuwe wallen voor. In de stad is men er nooit in geslaagd het oude met modern aan te vullen. Alleen maar toeristenromantiek.”

U kunt hieronder ook uw reactie plaatsen, wanneer u dit wilt:

Stelling 2: Hebben wij de plicht om onze hedendaagse bijdragen aan de historische stad toe te voegen?

De tweede stelling m.b.t. de toekomst van de vestingstad luidt als volgt. Reacties zijn weer erg welkom!

Reacties kunt u hieronder plaatsen:

Stelling 1: Vormt de vesting een belemmering voor uitbreiding van Brielle?

Februari 2014:

De eerste van drie stellingen, gepubliceerd op de website en op facebook. In week 7 en 8 volgen de andere twee stellingen. Wij hopen op veel reacties, zodat we ons samen uitspreken over de toekomst van onze eigen stad.

Via Facebook is op deze stelling flink gereageerd. Enkele reacties (delen ervan) leest u hieronder. Ter bescherming van de privacy zijn namen weggelaten:

…”Neen, dat wordt niet belemmerd…. Het culturele en monumentale erfgoed is de oude stad binnen de wallen. Dat vormt de aantrekkingskracht. Maar dat mag geen belemmering zijn voor een groter Brielle. Je moet er alleen verstandig mee omgaan.”…

… “Het is toch van de zotte dat er maar gediscuteerd moet blijven worden over de Vesting van Den Briel! Al dat geleuter kan alleen maar komen uit de kokers van personen die geen enkel respect hebben voor Den Briel en haar authentieke bewoners, waarvoor Briellenaren zoals Johan Been, Jacques Klok en Henk Vegter – om wat personen te noemen – zich jarenlang ingezet hebben om het stadje op een juiste manier in stand te houden. Is er dan nog niet genoeg verziekt? …. “

…. “De uitbreiding vormt juist een belemmering voor de vesting denk ik”

…. “Waarom Brielle uitbreiden? Over een paar jaar zijn we onderdeel van de gemeente Voorne-Putten en kunnen we de polders tussen Spijkenisse en Hellevoetsluis lekker dichtbouwen. Daar valt toch niet zoveel meer te verknallen…”

… “Brielle hoeft niet meer te groeien wat mij betreft. Dat alles uit de binnenstad weggaat is alleen maar heel erg jammer en niet bevorderlijk voor onze stad.”

… “Ja de vesting vormt een belemmering voor de uitbreiding van de stad. EN DAT WIL IK GRAAG ZO HOUDEN.”

… “Nee niet de vesting maar de Groene Kruisweg is de belemmering! Denk die eens weg en dan kun je aansluiten en uitbreiden.”

… “De vesting is de geschiedenis van Brielle!”

…. “Als je de vesting levend wil houden moet men stoppen met vergunningen uitgeven voor tijdelijke bewoning de binnenstad loopt leeg omdat er onderhand meer arbeids migranten tijdelijk in de binnenstad wonen dan vaste bewoners lijkt wel een sneeuwbal effect.”

…. “Handen af van de wallen het is en blijft cultureel erfgoed. Waarom moet alles op de schop om een project ontwikkelaar weer zijn zakken te laten vullen? Laat brielle wat het is er wordt en is al te veel verkwanseld. ik heb gesproken.”

Hieronder kunt u uw reactie nog toevoegen:

Januari; schaven, boren en schilderen

Na een welverdiende pauze tijdens Kerst en Nieuwjaar zijn we op 6 januari weer begonnen. De komende weken of misschien wel maanden, afhankelijk van het weer, werken we binnen aan de affuiten. Er ligt hout voor drie stuks!
Het hout was al op maat en moest alleen nog op lengte gemaakt worden en natuurlijk geschaafd.

Vandaar de titel deze maand: schaven, schaven en schaven. Gelukkig niet met de hand maar op de schaafbank bij Leen van Dijk. Maar toch moet je met drie man aan de schaafbank staan voor de grootste en langste stukken hout.
Er lagen nog twee “assen” klaar en hierop komen twee lange liggers. Omdat de liggers enigszins taps toelopen, moet eerst goed gemeten worden, voordat de verbinding ingehakt kan worden.

Daarna worden met draadeinden de liggers aan de assen vastgemaakt.
Maar daarna kan het opbouwen beginnen; in totaal komen er nog 5 balken aan elke kant op het “chassis”. En per kant komen er twee lange draadeinden doorheen, dus boren maar. Gelukkig hebben we de hand weten te leggen op lange houtboren; een koopje via internet. En dit maakt het werk heel wat makkelijker.

Ondertussen wordt al gewerkt aan de assen voor het tweede affuit. Eerst op diepte inzagen en dan met de hand rondmaken. Een heel karwei! Het maken van een as duurt zeker twee ochtenden.

Het werk aan het eerste affuit gaat gewoon door. In de bovenste balken moet een uitholling komen waarin de “armen” van het kanon rusten.

Bij het opbouwen van het affuit is tussen de balken al geverfd en nu kan het geheel in de eerste laag grondverf worden gezet. Het ziet er al bijna uit als een echt affuit. Nu nog twee balken plaatsen in de lengterichting (hierop ligt het kanon) en met draadeinden door en door met de zijkanten verbinden en de wielen monteren.

De balken voor het “chassis” van het volgende affuit worden al gemeten en op maat gemaakt. Met een beetje geluk, kunnen we die in februari klaar hebben.

Reactie op Symposium 17 januari

TOEKOMST VESTINGSTAD

Door Rens van Adrighem

Tijdens het symposium werd het de pers kwalijk genomen het persbericht over de toekomst van de vestingstad verkeerd geformuleerd te hebben. De stuurgroep ”Leve de Vesting” is zelf met die achterlijke plannen op de proppen gekomen. Kosten nog moeite werden daarbij gespaard. Mensen, buiten Krijn van Driel, die blijkbaar zonder dan ook maar een kleinbeetje binding met Den Briel te hebben, mochten zich volledig uitleven met het bedenken van ideeën voor ‘het redden’ van Den Briel. Loopgraven door het water van de vesten, en de bouw van megalomane bouwsels op en rond de wallen zouden de binnenstad en de binding met de buitenwijken aantrekkelijker moeten gaan maken volgens Architect Kluijver. Ruikt hij misschien weer geld, na zijn fraaie bouwsels aan de Botbijlweg, de ‘Pleerolhouder’ en het geldverslindende zinloze Kaaitunneltje. Errol Ooft weet zelfs zo ver te gaan, dat hij vind dat de Groene Kruisweg ondertunneld moet worden.

Het is te hopen dat dergelijke waanideeën binnen de kortste tijd in de vest worden ‘geflikkerd’, zoals burgemeester Van Viegen zou zeggen. Respectvol omgaan met het historisch erfgoed en wat vroegere generaties tot stand hebben gebracht is met al die plannen wel héél ver te zoeken. Het zal niet eenvoudig- misschien wel onmogelijk zijn de binnenstad weer levend te krijgen.

Je vraagt je toch sterk af of de afsluiting van Nobelstraat en Voorstraat wel verstandig is geweest. Dat is alleen nuttig bij een aaneengesloten winkelfront en daar is in Den Briel geen sprake van. Daardoor is de binnenstad wat winkels betreft leeg gelopen, en worden zaken woningen. Het had ook verstandiger geweest het theater in de binnenstad te realiseren. Daar waren prima geschikte panden – zoals aan het Scharloo – voor beschikbaar. Ook het Streekarchief, gelokaliseerd in de binnenstad zou levendigheid opleveren. Denk daarbij aan bijvoorbeeld het Arsenaal. Kortom: de Brielse bestuurders hadden best wel wat inventiever en beter kunnen doordenken.

Alle levendigheid uit de binnenstad is nu bijna verdwenen. Sportvoorzieningen, winkels bedrijfjes, huisartsen, banken en ga zo maar door zijn vertrokken. Met ook het verplaatsen van AH naar buiten de wallen, zal de binnenstad voorgoed leeg en stil worden. Het is te hopen dat de komende gemeenteraadsverkiezingen wat raadsleden oplevert die écht binding voelen met ’t Brieltje, en wél respect hebben voor het historisch Briels erfgoed, want daar is blijkbaar wel héél erg behoefte aan.

En met je tengels van de wallen afblijven is de leus!

Rens van Adrighem.

Symposium ‘Inspiraties voor de toekomst van de Vestingstad’

Op 17 januari werd een symposium gegeven in BRES met de titel ‘Inspiraties voor de toekomst van de {vesting} stad’. Dit symposium werd georganiseerd door het uitkomen van het boekje ‘De Toekomst van de {Vesting}stad’ in 2013, tijdens het vieringsjaar van het 300-jarig bestaan van de vestingwerken in haar huidige vorm.

Foto’s: Jos Uijtdehaage

Dick Verbeek, voorzitter van de stuurgroep ‘Leve de Vesting Brielle’, in het voorwoord:

“In 2013 hoeven we de stad niet meer te verdedigen tegen vijanden van weleer. De oude vestingwerken hebben hun oorspronkelijke functie verloren. Echter zonder hun waarde te verliezen. Behoud van die waarde geldt ook de binnenstad. Een waarde die inhoud moet worden gegeven om het verlies te voorkomen. Waardoor wordt de vestingstad nu bedreigd?”

Zijn het de vijanden van een oprukkende economie met een ongebreidelde stadsontwikkeling met een leeglopende vesting, doordat de gemeente steeds verder buiten de vesting groeit? Of een sluipende transformatie van een leef naar een slaapstad? Actie of rust? De nieuwe ‘vijanden’ zijn minder grijpbaar en dus lastiger te weren. Passief afwachten is geen optie, maar de aanval past ook niet in een nieuwe strategie. Anno 2014 is samenspannen misschien wel de beste optie.” (Hele boekje: klik hier>)

In het symposium presenteerden Han de Kluijver, Errol Ooft en René Hofman hun ideeën over stadsontwikkeling anno nu, de dreigingen die op dit moment plaatsvinden (uitloop van voorzieningen, de dreiging dat Brielle een slaapstad wordt). Krijn van Driel kon helaas niet aanwezig zijn, maar laat zich in het boekje horen over ‘stopverf, glaslatten en verkeersborden’ en de controverse die dit regelmatig veroorzaakt. Tot slot was er een discussie vanuit drie stellingen.

Tussendoor waren er theateracts van Robert Baarda, José van Dam-Vuijk en Nadra Eleonora.

Werk aan de vestingwerken: December – feestmaand

December is voor iedereen een drukke maand. Ook voor de werkgroep kanonnen en affuiten. Dus wordt er minder gewerkt omdat een aantal leden andere bezigheden hebben.

Maar bij het Kruithuis staat nog een stelling en elke week dat die er langer staat kost huurpenningen. Daarom met man en macht aan het bikken en pleisteren geslagen. Het lukt om de voorgevel en één van de zijgevel in ieder geval af te maken. De rest volgt volgend jaar.

Ruim een maand geleden is het nieuwe eikenhout voor drie affuiten geleverd. Dit moet nog gesorteerd worden en klaar gelegd voor het werk in het nieuwe jaar.

Ook wij nemen een aantal vrije dagen. De leden van de werkgroep wensen u fijne dagen
Frits Bohemen
Leen van Dijk
Peter Kroone
Jaap Rijsdijk
Albert Sars
Sven Schreuder
Johan Stam
Koos Steentjes
Guisep D’Silva
Sander van ‘t Verlaat

Ouverture filmpjes

Door: Piet de Winter en Corrie de Winter

1. Het Eind

2. Witte Dame (de Zotten)

3. Sax

4. In Naam van Oranje

5. Twist en Shout

6. Sax solo

Foto-verslag finale act op de Markt

Foto boven: Corrie de Winter, hieronder: Lenneke Mietes

Foto boven: Corrie de Winter, onder: Lenneke Mietes

Foto boven: Corrie de Winter, foto’s hieronder: Lenneke Mietes

Foto boven en onder: Corrie de Winter

Foto: Corrie de Winter

Foto-verslag van de wandelingen olv Gidsengroep Brielle. Spel: 1 Aprilvereniging.

De wandelingen tijdens de 1 Decemberviering werden verzorgd door de Gidsengroep en hadden als doel om op verschillende locaties de geschiedenis van 200 jaar geleden uit te beelden.

Foto’s: Corrie de Winter (eerste drie foto’s) en Lenneke Mietes

(deze foto is gemaakt door Corrie de Winter)

Briels Nieuwsland 27 november ‘De Wallen Verplaatsen’?

November en nog steeds buiten aan het werk…

Het hout voor drie nieuwe affuiten is aangekomen en het ziet er goed uit. Alles is op maat gezaagd en al geschaafd en het is niet nat. Maar het maken van de affuiten moet nog even wachten.

In oktober was al veel werk verzet aan Bastion 8 en een half. Nu nog de “finishing touches”, zoals het bijwerken van het pleisterwerk in de deuropeningen, afmaken van de houten overkapping boven de deuren. Bovendien heeft de gemeente op ons verzoek een straatje voor de deuren gemaakt met een afvoer. Als voorlopig sluitstuk, in het voorjaar moet er nog wat schilderwerk gedaan worden, heeft het bastion een nummer gekregen; Bastion VIII I/II:

Toch hebben we ook nog wat binnenwerk gedaan, namelijk het boren van gaten in en het verven van het nieuwe ijzerwerk voor de affuiten. Op veel affuiten ontbreken de ringen en handvatten.

Aan Bastion IX zijn de afgelopen weken ook veel uren besteed. Na de eerste spuitbeurt bleef na het krabben toch te veel oude, loszittende verf zitten. Dus met de grote kracht van de hogedrukspuit van Leen van Dijk nog maar een keer er tegenaan. Daarna met man en macht de grote en kleinere gaten en scheuren gedicht. Toen we een ochtend weer verder wilden gaan, bleek er water uit de scheuren bovenaan de muur te sijpelen. Na onderzoek bleken er grote scheuren in de bovenkant (de ezel) te zitten. Dus aan het graven en met cement aan het werk. Bastion IX ligt er nu wat “beschimmeld” bij, maar het is de bedoeling om voor 1 april 2014 de muren weer stralend wit geverfd te hebben. Tussendoor zijn ook de deuren aangepakt, zodat die nu weer goed sluiten. Volgend jaar gaan we verder.

Bij het Kruithuis, dat als 1 april museum dienst gaat doen, stond al een paar weken een steiger. Dus met de hogedrukspuit van Leen meteen ook maar de voorgevel afgespoten. En jawel, ook aan het Kruithuis blijkt meer werk te zijn dan we dachten. Maar eigenlijk is het wel te verwachten. De laatste week van november dus weer aan het schrappen en krabben. Gelukkig zijn de zijgevels in betere staat. Als het weer meezit, kunnen we de komende weken ook de scheuren en gaten nog pleisteren.

Van werk komt werk, dat blijkt als je alles goed gaat bekijken. Zo hebben we een rottende boomstronk die tegen een van de steunberen stond, uitgegraven. Enige tijd geleden is al de grond bij de brug weg gegraven, zodat deze straks weer kan draaien. Op het werklijstje staan naast al het werk aan het huisje zelf o.a. trap naar de brug, nieuw pad van klinkers, bruggenhoofden voegen, gracht schoon (laten) maken, het aanbrengen van een rand van grind rond het Kruithuis en zo nog wat zaken.

Tot slot een foto van het nieuwe pad naar Bastion II (achter het Kruithuis), dat de gemeente heeft laten aanleggen. En ook hier weer met afwatering naar de gracht. Nog even geduld en dan zullen alle bastions er zo mooi uitzien.

Sander van ’t Verlaat Foto’s Jaap Rijsdijk en Sander van ‘t Verlaat

Boekje ‘De toekomst van vesting Brielle’

November 2013 is er een boekje uitgebracht genaamd: ‘De toekomst van de vesting Brielle’. Hieronder leest u het voorwoord van Dick Verbeek, voorzitter van de stuurgroep ‘Leve de Vesting Brielle’. Het hele boekje kunt u hier downloaden.

Waardoor wordt de vestingstad nu bedreigd? – Voorwoord door Dick Verbeek

De Heer van Voorne verleende Brielle in 1330 stadsrechten. Acht jaar later, in 1338, ontving Brielle het recht om de stad met muren en verdedigingswerken te versterken. Uit overgeleverde documenten blijkt dat in 1342 rondom Brielle een stadsvest (gracht) aanwezig was en in 1350 sprake was van een stadsmuur. De plattegrond die cartograaf Jacob van Deventer vervaardigde, toont aan dat Brielle in 1558 liefst vier stadspoorten had.

Maar de verdedigingswerken voldeden op dat moment nog niet. Op 1 april 1572 namen de Watergeuzen namelijk de stad in, door de Noordpoort te rammeien en via de openstaande Zuidpoort binnen te sluipen. De Prins van Oranje gebood het stadsbestuur de verdedigingswerken verder te versterken. Er werden bastions aangelegd naar het toen gangbare model van de Italiaanse vestingen. De plaats van de bastions werd daarin bepaald door het schootsveld van de kanonnen. Regelmatig moesten de nieuwe verdedigingswerken door de stadhouder worden geïnspecteerd. Zo was Willem van Oranje in juni 1573 in Brielle aanwezig om te beoordelen of de zwakke plekken volgens zijn aanwijzingen waren verbeterd.

Tot halverwege de 17de eeuw zijn regelmatig belangrijke verbeteringen in Brielle doorgevoerd. Zo is de stad vanaf 1587 aan de oostkant verbreed. En in plaats van de middeleeuwse bakstenen stadsmuur, zijn aarden wallen en bastions aangelegd, kenmerkend voor het Oud Nederlands Vestingstelsel.

In 2013 hoeven we de stad niet meer te verdedigen tegen vijanden van weleer. De oude vestingwerken hebben hun oorspronkelijke functie verloren. Echter zonder hun waarde te verliezen. Behoud van die waarde geldt ook de binnenstad. Een waarde die inhoud moet worden gegeven om het verlies te voorkomen. Waardoor wordt de vestingstad nu bedreigd?

Laten we een nieuwe “Heer van Voorne” of “Ruwaard van Putten” niet afwachten. We hebben nog steeds de kans om de toekomst van de {vesting}stad veilig te stellen. Hoe we dat moeten doen? Het verleden heeft meer en minder wijze lessen voor ons nagelaten. En verder moeten we ons gezond verstand gebruiken met passie en gevoel voor de omgeving waar we wonen, werken en recreëren.

Laten we de oude wapens zo nodig omsmeden tot eigentijds wapentuig ter verdediging van de stad. De stad moet zich niet naar binnen keren, alleen maar terugkijkend op het verleden. Ook onze tijd eist aanpassing. De {vesting}stad heeft alleen toekomst als we oog hebben voor behoud en vernieuwing. Aangepast aan onze huidige behoeften en mogelijkheden. Een toekomstbestendige stad van nu met de sfeer van toen.
Dus aaNvallleeee!!!

Dick Verbeek
voorzitter stuurgroep Leve de vesting Brielle

Deze inspiratie voor de toekomst wordt u aangeboden door:
Leve de vesting Brielle 1713-2013
Het hele boekje kunt u hier downloaden.

De inspiratie bestaat uit deze brochure en het symposium
op 17 januari 2014

Artikel Brielsche Courant 20 november: “Stadswallen verplaatsen?”

Hieronder een artikel verschenen op 20 november in de Brielsche Courant. Het uiteindelijke boekje dat erover is verschenen is hier te vinden.

“Meer Leven op de Wallen” – Dick Verbeek; artikel AD 14 nov 2013

Vonnis op het Galgebolwerk

Op 23 december 1794 werd in Den Briel op het Maarland Jan Leute, een burger, doodgeslagen. Het slachtoffer werd door twee mannen met een degen gedood. Een van degenen die door omstanders als de dader werd gezien werd onmiddellijk gevat. Het betrof enen Pieter uit Ingen in Gelderland. Zijn mededader, ook Pieter geheten, die trachtte te ontkomen, werd door de omstanders achtervolgd, gevat en dodelijk gewond.

Op 27 december van dat jaar veroordeelde de Brielse rechtbank de in hechtenis genomen en nog levende Pieter tot ophanging. De reeds overleden Pieter moest op het galgenveld aan de voet van de galg worden begraven. Uit deze zaak komt de arrestatie op heterdaad en de rol van het publiek naar voren. Uit de justitiële bronnen blijkt niet dat de schout is opgetreden tegen de omstanders die tenslotte iemand dodelijk verwondden. Wellicht betrof het hier twee soldaten van het garnizoen. In 1747 was van de 369 gezinshoofden in Den Briel bijna 15% militair. Het moordwapen – de degen – kan ook op de betrokkenheid van een soldaat wijzen. Wellicht had het publiek niet veel met zulke lieden op en was de hevige reactie van het Brielse publiek een uitlaat van spanningen tussen soldaten en burgers. Het rechtsgevoel had beiden ‘veroordeeld’ en de rechtbank sloot zich daarbij aan.

Uit: het Rechtboek van Jan Matthijssen

Fragment uit de pagina ‘Galgebolwerk’ op de website van Rens van Adrighem.

Het werk gaat door aan Bastions VIII t/m IX

Het weer bleef ons een groot deel van oktober goed gezind. Dus daarom eerst zoveel mogelijk schilderwerk afgemaakt. De laatste hand werd gelegd aan Bastion VIII. Het wit werd bijgewerkt, want het zout kwam er op sommige plaatsen toch weer doorheen. Ook is de bovenkant in de zwarte verf gezet en aan de onderkant een zwarte rand aangebracht. De onderkant van de muren is na regen altijd modderig en dan valt het niet zo op.

De deur is gerenoveerd en gelakt en tot slot is het bijgewerkte bord op de deur weer aangebracht. De stoep zal nog herstraat worden. Op 5 oktober kregen we bezoek uit Spanje. Rens van Adrighem kwam kijken wat wij allemaal aan het doen waren. Op de foto zit hij links bij het koffiedrinken:

Ondertussen ging het werk aan het volgende Bastion, door ons 8,5 gedoopt, ook door. Na het pleisteren van de scheuren en gaten en de grondlaag, zijn de muren twee keer geschilderd. Ook hier zijn de schouders en een rand aan de onderkant zwart geschilderd.

10-image023

Op de bovenkant van het bastion is de grond gedeeltelijk verwijderd, maar dit is nog niet naar onze zin en wordt nog aangepakt. De onderkant van de deuren bleken slecht en zijn een voor een door Leen van Dijk gerepareerd en na een schilderbeurt weer opgehangen. Ondertussen is de lijst boven de deuren nieuw aangebracht. Op een aantal kleine dingen na, is ook dit bastion klaar

. 13-image029

In oktober is ook een begin gemaakt met Bastion IX. Dit zag er op het eerste gezicht goed uit, maar na het afspuiten bleek, dat dit bastion vol met scheuren en losse stukken cement zit.

We hebben besloten dat dit bastion weer het pronkstuk moet worden en geprobeerd wordt om nog dit jaar het pleisterwerk weer voor elkaar te hebben en de grondlaag aangebracht. Het streven is om voor 1 april 2014 het bastion zelf klaar te hebben. Maar bij een rondgang bleek er nog meer werk te zijn. Behalve schilderwerk enz van de twee kanonnen en affuiten, moet de grond op de bovenkant weer aangebracht worden; het hek op het bastion nagekeken en geschilderd en de houten trappen gecontroleerd. Ook het 1 april monument en de opgemetselde funderingen van de oude poort zijn aan een opknapbeurt toe. Een en ander zal in overleg met de gemeente uitgevoerd worden.

Ondertussen is er een stelling geplaatst bij het Kruithuis, want dit en de omgeving moet er straks weer netjes uitzien als in het Kruithuis het 1 april museum geopend word. Dus voorlopig nog genoeg werk aan de winkel.

Op onze mooie wallen staan veel mooie bomen. Helaas op sommige plaatsen wel te veel, zoals bv tussen Bastion VIII en IX. De storm op maandag 2 november heeft ons een handje geholpen. Een boom bij Bastion VIII en een half waaide om, gelukkig net naast de muur.

Nieuw: Trailer Vestingwerkenfilms tijdens Vestingweekend IV: Toondertijd

De trailer van deze bijzondere middag op 9 november:

Meer informatie is hier te vinden, met de mogelijkheden om te reserveren voor deze middag.

Recept ‘Likmevestje’

Het recept voor ‘Likmevestje’
-één van de smaeckelijke Brielsche gerechten uit het “Hemelsche Heerlyckheden”diner-

Snij een heel wit brood in lange repen.

Smeer de repen witbrood aan één zijde met truffelmayonaise.

Beleg deze de besmeurde zijde met carpaccio van ossenhaas.

Rol de belegde repen vervolgens strak op en wikkel in folie.

Laat de opgerolde repen 10 minuten koelen in de koelkast.

Haal de folie van de lange reep af en snij deze in plakken.

Prik een lange satéprikker aan de zijkant van het schijfje:

en daar openbaart zich het ‘Likmevestje’.

(de rest van het brood doneert u aan de lieflijke eendjes in de Veste)

Dit gerecht leent zich uitstekend voor andere beleg zoals bijvoorbeeld gerookte zalm.

Gemaakt en gesmaakt door hotel en restaurant “De Nymph” te Brielle, juli 2013

Hemelsche Heerlyckheden Gerechten

Intrede Hemelsche Heerlyckheden

Ter gelegenheid van de presentatie van de amuse “Likmevestje” en de Brielse cocktail “Nymphennat” door G.S. Sarolea

Den kock spreekt:

Ick heb mijn ambacht wel geleert
In princenhoven veel verkeert
Soo dat ick nu wel koken can
Op kleinen tyt voor hondert man;
Want op sijn Enghels, op sijn Spaens,
Op sijn Frans, en Italiaans
Maeck ik de saussen suer, oft soet
Waer aen g’u vinghers lacken moet
Al wat ick kook, is delicaet.

Maar, voor nu, heden
Likt u mijn vestje
Welgedaan mijn bestje
De smaak zo wel beleden
Dat zelfs zonder gebeden
Gezegend wordt in ’t bad
Van een glaasje
’n Bruisend Briels vaasje
Nymphennat
Lik mijn vestje

[strofe 1: gedicht van Jacobus Moons, ca 1635, strofe 2 Grigori Sarolea]

Recept vindt u hier.

—-

Gedicht ter aankondiging van voorgerecht twee: “Poort bij Nacht”

door G.S. Sarolea

Den geus kwam zonder stoot of slag
Door de zuiderpoort en zag
Dat Brielle smaakvol, lieflijk was
Sinds Noorderpoortramei vrij van Spaanschen lag’re klas

Wappert fier in hier en nu nog altijd Bleu, Oranje, Blanje
Bewaart De Nymph echter, niet onverwacht
Vandaag in Brielles zomers zweet, zonder franje
Verkoeling in een poort bij nacht

Dus voor U stoere vrouw of lieve macho
geniet ’t koele goede van dees’ Briels gazpacho

—

Gedicht ter aankondiging van voorgerecht één: Triootje in de Veste
door G.S. Sarolea

Vijf broden en twee vissen deelde de Heer
tot een maaltijd voor velen meer dan Zijn eer
Onder Zijn zegen, in Zijn eeuwig huis hier van steen
beschermt Catharina ons van nu tot voorheen
Hoeveel vissen en broden hebben geen belang
Samen hier aan tafel, onder gespeel en gezang

Preken wij hier niet van heilig brood of missen
Proeven wij wel het best van juist drie and’re vissen
Ach nee geen haring, paling of verse kabeljauw
Zongen wij toen in een schoon liedjen kort ende gauw
Edoch, den kok vrijt geen boerinne van buiten in ’t zootje
Hij bereed binnen de vesting een welgevangen triootje…

—

Gedicht ter aankondiging van het ‘Brielsch Gerecht anno 2013’; de Brielsche Burger

door G.S. Sarolea

Inburgeringsvragen:

Gij Burger van Brielle: vraag je wel eens af of je stad slechts 1 april 1572 is
Identiteit
Gij burger van Brielle: vraag je wel eens af of Brielle slechts een vesting is
identiteit
Gij burger van Brielle: vraag je wel eens of die vesting 300 jaar geleden herbouwd is voor de vorige onverloren oorlog
identiteit
Vestingwallen waar we de honden uitlaten, schapen blaten of gewoon een rustige woonplaats die ruikt naar botlek bij verkeerde of juist juiste wind, of een verhulde vrijage achter een vooraf verkend begroeid bastion…
identiteit
Wie vraagt zich af of hij in Brielle woont of leeft: Brielse Burger, wie bent gij?!!!
identiteit
Ik vraag de Brielse burger af, wat het is om een Brielse burger te zijn

Maar wellicht vraag ik teveel van u, Brielse Burger en zwijgt u liever.
Wellicht is het zijn van een Brielse Burger uniek genoeg, goed en wel opgevoed….

Wellicht is een Brielse Burger veel smaakvoller dan die Ham…burger
[Wie woont er eigenlijk in ham…]

Gij Brielse Burger:

Weet dat u smakelijk en uniek bent en in des Heren Jaren 2013

Kom op Sven: De Brielse Burger!!!

Krantenbericht Bestemming Kruithuis 23 oktober 2013

Briels Nieuwsland, 32e jaargang nr 43, woensdag 23 oktober 2013:

Zo 10 nov: “Ouverture 1713”

Op 10 november 2013 werd “Ouverture 1713” uitgevoerd in de Sint-Catharijnekerk in Brielle; een unieke en (vooralsnog) éénmalige bundeling van muziek, theater en performance. De titel is uiteraard een knipoog naar Ouverture 1812 van de Russische componist P.I. Tschaikovsky, die zijn symfonische werk schreef naar aanleiding van de overwinning op Napoleon in 1812. Echter, er zit meer achter de Brielse “Ouverture 1713”.

Alle onderstaande foto’s zijn gemaakt door Corrie de Winter en Piet de Winter:

De Ouverture als muziekvorm wordt vaak gekoppeld aan meeslepende, grootse en vaak klassieke verhalen. Ook Brielle heeft haar ‘klassiekers’. Verhalen en beelden over strijd en overwinning, moed en vechtlust zijn de Briellenaren niet vreemd. En waar beter zo’n Ouverture te maken en presenteren dan in Brielle zelf, ter gelegenheid van 300 jaar Brielse vestingwerken, met Brielse performers?

Wie werkten er mee aan “Ouverture 1713”?

De big band van Libertatis Primitiae, een goed georganiseerde groep van zeer jong tot fijn belegen muzikanten, die een nieuwe uitdaging niet schuwen. Vol enthousiasme en toewijding gaat deze prachtige club het programma dragen en kleur geven. Nymphenmanieren is een uitdagend theatertrio dat, naast stevig straattheater fijnzinnig zingt en acteert.
Acrobatisch theaterduo De Zotten, zij het half Briels, zijn al jarenlang te aanschouwen tijdens diverse vieringen in Brielle. Zij spelen hun fysiek theater, soms absurdistisch Middeleeuws dan weer spannend acrobatisch, met verve (meer informatie).
Grigori Sarolea kwam al regelmatig met zijn Byzantijnse koren naar Brielle maar leeft inmiddels temidden deze roemruchte vesting en schreef zowaar een prachtig krachtig lied naar de stad Brielle: “Hé, jij daar Brielle!”

Het bundelen van al deze klanken, sereen Middeleeuwse zang, vette swing, zwijgzame acrobatiek, uitdagend theater en een heuse apotheose in een nieuw lied van of over Brielle leverde een magische, unieke performance op:

Reacties en ideeën van inwoners

Hieronder plaatsen we reacties, meningen en ideeën van inwoners over de Brielse vestingwerken ná 2013, het 300-jarig bestaansjaar van de vesting in haar huidige vorm.
Wilt u ook iets delen, stuur dan uw reactie in via het contactformulier op deze website.

Paul Deur:

“Afgelopen zomer mocht ik als jongerenwerker van stichting PUSH de Bunkerspelen organiseren. Een mooie taak als inwoner van Brielle die in zijn jeugd op deze wallen gespeeld heeft. Wat mij vooral opviel was de verbaasde blik van deelnemers en ouders. Een parcours van verschillende spellen was op de Wallen uitgezet, ze kwamen zodoende op plekken waar je normaal niet komt, van de gebaande wegen!

De Visie die door Aart van der Houwen en Roel Slachmuylders gegeven wordt onderschrijf ik, daarbij zou ik graag een aantal activiteiten op de wallen georganiseerd willen, zodat mensen uitgedaagd worden de wallen niet passief maar actief te beleven. Graag zou ik volgend jaar de Bunkerspelen nogmaals willen organiseren.”

Marcel Bakker:

Ik omarm het idee van Rens van Adrighem om een gaaf stuk vestingmuur zichtbaar te maken. In Briels Nieuwsland van 29 mei 2013 is hier een mooi stukje over geschreven. Zie de link naar het gescande artikel: https://dl.dropboxusercontent.com/u/2674766/RensMuur.jpg

Geschiedenis van het Kruithuis

Restauratie 1975:

Onderstaande tekst is afkomstig vanaf de website van Rens van Adrighem: http://rens.vanadrighem.com/kruithuis/

“Gebouwd op Bastion II in 1653 met de aanblik van een huis
als dekmantel van een gewelfde bunker die dienst deed als kruitmagazijn
en herinnert aan het garnizoensverleden van de vesting Den Briel.”

Een kruithuis is een gebouw waar buskruit werd bewaard. Om het risico van ontploffingen te voorkomen werd het wegen en verpakken van het kruit niet in het kruithuis gedaan. (Wikipedia: http://nl.wikipedia.org/wiki/Kruithuis)

“Het kruithuis van Brielle staat, omgeven door een kleine gracht, op het Kruithuisbolwerk Bastion II, een van de negen bastions die de Brielse vesting telt. Bijna vierhonderd jaar geleden werd ze op veilige afstand van de huizen gebouwd, ‘achter de bomen van het Slagveld’, dat toen nog vrijwel onbebouwd was. Het kruitmagazijn bevatte toen het kruit voor de kanonnen en geweren en staat in een zogenaamd ‘hol’ bolwerk.

Het kruitmagazijn was van oorsprong een gewelfde bunker met een rechthoekige plattegrond en is gecamoufleerd als een woonhuis, met een zadeldak tussen twee tuitgevels, die voorzien waren van een grijze buitenbepleistering, met in de voor- en achtergevel een getrokken blokkenverband met vlechtingen in de top. De naar de stad gekeerde voorgevel had een deur in een voorportaal met links en rechts een kozijn met luiken die als ventilatie dienst deden. In de achtergevel zat op de hoogte van het gewelf ook een kozijn met een luik om te kunnen ventileren.”

Constructietekening:

Het kruithuis door de jaren heen

Er heeft door de jaren heen het een en ander plaatsgevonden met betrekking tot het kruithuis. Op de website van Rens van Adrighem staat te lezen dat het kruithuis o.a. in 1810 aan een bijna-ramp is ontsnapt toen de korenmolen vlam vatte en een enorme vonkenregen over Brielle heen blies. Daarnaast zijn er vele bestemmingen geweest voor het magazijn toen er niet langer kruit werd opgeslagen. Van dierenasyl en onderkomen van Scoutinggroep Bas ’t Hart tot informatiecentrum van korenmolen ’t Vliegend Hert. In 1975 is het Kruithuis helemaal gerestaureerd en wit geschilderd (oorspronkelijk: grijs).

Rens van Adrighem stelt vele kritische vragen in zijn artikel over de veranderingen aan buitenkant en interieur door de jaren heen. Het is interessant te lezen hoe hij dingen veranderd ziet en ook kennis te nemen van de foto’s die hij ervan gevonden heeft: http://rens.vanadrighem.com/kruithuis/

Huidige staat van het Kruithuis

Hieronder twee foto’s van exterieur en interieur van het Kruithuis nu. Vanaf 1 april 2014 zal het Kruithuis in gebruik worden genomen voor een expositie van de 1 aprilvereniging over 1 april-vieringen door de jaren heen. Er moet voor die tijd nog veel aan opgeknapt worden, maar dat het mooi wordt staat vast. ‘Het is prachtig dat zo’n stukje Brielse geschiedenis een nieuw, passend gebruik krijgt”.

De Zotten: een middeleeuws theatergenootschap

De Zotten tijdens Vestingweekend IV:“Toondertijd”: Zaterdag 8 november: “Verzetje”

Op deze (mid)dag vertoonden De Zotten hilarische acrobatische vormen en improvisaties op centrale locaties in de binnenstad van Brielle. De vestingwerken van Brielle dienden als vertrekpunt voor fysiek uitdagend spel. Hoeveel verzet is er nodig om te kunnen doen wat je wil doen? En is een beetje weerstand niet gewoon heel erg handig, zo niet fijn? Werkt brute kracht nou echt zo goed of biedt lijdzaam verzet meer mogelijkheden? Wie wordt onder de duim gehouden en wie zal uiteindelijk zegevierend boven komen drijven? De Zotten lieten het zien.

Zondag 9 november: tijdens “Ouverture 1713” – 15.00u

De Zotten speelden op zondag beeldend theater tijdens de presentatie van hét slotstuk van het weekend: de “Ouverture 1713”. Dit muziekstuk was een bijzondere happening, een samenspel van muziek en (fysiek) theater. De Zotten speelden Het Varken en de Witte Dame en geven een dynamische acrobatische show.

Kijk voor meer foto’s op de pagina van de Ouverture.

De Zotten over Toondertijd

“De Zotten spelen met een knipoog tussen en met het publiek in wat er zich op dit moment in het hier en nu voordoet. Het mag onschuldig beginnen maar er zal zich al ras iets ontspinnen in een verrassende richting; het spanningsveld tussen het mogelijke en onmogelijke in dat specifieke moment. Er is geen plan en al dan niet met woorden zoeken zij hun eigen fysieke grenzen op en verbeelden dat in soms bizarre en zottige akrobatiekvormen, maar ook in onverwachte hersenspinsels. Toondertijd wil aantonen dat er veel meer in dit moment te beleven is dan de soms moderne jachtige mens laat zien. De Zotten zijn niet bang om te falen en laten het publiek ervaren dat er veel meer mogelijk is in dit moment dan je aanvankelijk dacht. Dit levert hilarische, onroerende en humoristische momenten op.

Vestingwerken

De stad Brielle is al eeuwenoud en al die tijd een aantrekkelijke sfeer gehad voor mensen om te wonen, te werken, te winkelen en om iets te beleven. De wallen waren om de vijand buiten te houden en dat gaf de inwoners een veilig gevoel. De moderne mens is zich niet meer bewust van die veiligheid die een stad als Brielle biedt. Dit aantrekken en afstoten geven we weer in bewegingsvormen die doen denken aan aantrekkingskracht tussen mensen. Het werkt magnetisch, dus is er ook een punt waarin je elkaar weer afstoot om elkaar vervolgens weer veiligheid te bieden.”

Wie zijn de Zotten?

De Zotten zijn een middeleeuws theatergenootschap dat originele en authentieke ideeën uitdraagt. Een groep Zotten die over de wereld rondtrekt en hun kunsten vertoont. Zo zijn de Zotten levenswijs, kunstig en grappig ineen. Improviserend aanwezig, publiekgericht en springen snel in het oog.

Hun authentieke en originele ideeën zijn gebaseerd op oude wijsheid en kunsten. Deze worden uitgevoerd door ervaren theaterlieden. Ze spelen flexibel in op veranderende omstandigheden. Die worden op improviserende en humoristische wijze aangepakt.

Erfgoedgilde zocht contact met het verleden

Peter Kroone, 21 oktober 2013:

Bij werkzaamheden in één van de bastions ontdekte de werkgroep, die aan de kanonnen en bastions werken, vanmorgen een oude veldtelefoonaansluiting van de Duitsers uit de tweede wereldoorlog, hiermee kon vanuit het werkbastion tussen 8 en 9 naar bastion 7 worden gebeld. We hebben het nog wel geprobeerd maar er werd niet meer opgenomen. Maar we zullen dit historisch kastje wel bewaren.

Contact

Wilt u contact opnemen met de projectgroep ‘Bastions ontsloten’? Wilt u meewerken, heeft u een aanvullend idee of een reactie?

Stuurt u dan een email naar : bastions@levedevestingbrielle.nl

Wilt u iets vragen met betrekking tot deze website? Laat u dan horen middels onderstaand contactformulier.

Gedichten van deelnemers aan de workshop ‘Smartlapske’

Onderstaande gedichten zijn voortgekomen uit de workshop Smartlapske (zaterdag 21 september 2013) tijdens Vestingweekend III: Waltaal en gepresenteerd op de zondag. Ze zijn van twee deelnemers: Dick Verbeek en Joshua Maniche.

VERHALEN

Een lentedag
Gezelschap dat vertrouw’lijk samenzit
Een prettig samenzijn in alle rust
Een waterkant om even op verhaal te komen
In een omgeving vol verhalen

Een wereld vol gedachten
En ieder zijn verhaal
Gaat het over donk’re tijden
Of over pril geluk?
Ik zou het willen weten
Maar maak de droom niet stuk

Dick Verbeek, workshop poëzie, Derde Wallenweekend Brielle 2013

—-

TWEE NIEMANDALLETJES

Een juffrouw uit Den Briel
Wou dat ze in het water viel
Zij had haar lief verloren
Na veel geluk in ’t koren
Toen ontmoette ze haar Giel

Er was eens een Monnik in Brielle
Die zocht ongelovige zielen
Hij vond er geen één
En hard als een steen
Ging hij in snuiftabak dealen

Dick Verbeek, Poëzieworkshop, derde Wallenweekend Brielle 2013

—

HET GEDICHT

van Joshua Silva Maniche

Een boot op zee,
maar geen zee op een boot.
Een huis op het land,
maar geen land op het huis.
Eten op een bord,
maar geen bord op het eten.
Thee in een kopje,
maar geen kopje in de thee.
Het gedicht in het schrift,
en niet het schrift in het gedicht.

Joshua Silva Maniche, Poëzieworkshop, derde Wallenweekend Brielle 2013

9 Nov: Drie uitzonderlijke vestingwerkenfilms in De Sjoel

Filmclub Phoenix presenteerde drie uitzonderlijke vestingwerkenfilms op zaterdag 9 november

De vestingwerken van Brielle, een bron van inspiratie

De middag was helemaal volgeboekt en een groot succes.

(Foto’s: Lenneke Mietes)

Achtergrond

Een plan, dat in maart 2013 binnen de Film-en videoclub Phoenix ontstond, groeide in korte tijd uit tot een uniek Briels samenwerkingsproject, dat op zaterdag 9 november in de Sjoel zal worden afgerond. Drie films rondom het thema 300 jaar vesting werden bedacht, maar zonder hulp van buiten de club zou dat niet lukken. Wie schrijft een scenario, wie speelt er een rol, wie kan er voor de muziek zorgen. Komen we wel binnen op de locaties, die we nodig denken te hebben. Die zoektocht bleek niet moeilijk. De groepjes filmers werden uitgebreid met enthousiaste en creatieve mensen. Dankzij die samenwerking konden de drie films, die de club wilde maken, ook inderdaad ontstaan.

Op zaterdagmiddag 9 november werd het resultaat in De Sjoel getoond. Het bekende FolkCollectief Brielle liet zich horen en zorgde voor de ideale sfeer en Koos Steentjes vertelde over de dagen dat de vesting in de 18e eeuw bedreigd werd. Alsof hij er zelf bij was!

De trailer van deze bijzondere middag:

En dan de films, waar het allemaal mee begon:

1. Verraad

verraad (4) - vestingfilm brielle

Niet iedere Briellenaar was in april 1572 blij met de komst van de Watergeuzen. In deze speelfilm proberen twee vrouwen de inname terug te draaien.

2. Met Opa terug in de tijd.

Jan Dedert is ruim 90 jaar geleden geboren op de Turfkade. Velen kennen hem van De Dedert. (tegenwoordig HEMA). Hij vertelt de kleine Max hoe de vesting er uitzag toen hij zelf jong was.

3. Vesting Den Briel, monument met een ziel.

Menno van Coehoorn heeft samen met Willem Paen de vorm van de vesting bepaald. Wat zou Menno vinden van wat wij er in al die jaren na hem van hebben gemaakt. Deze film probeert daar een antwoord op te geven.

Meer over: Film-en videoclub Phoenix op http://www.videoclub-phoenix.nl/ FolkClub Brielle op http://www.folkclubbrielle.nl/

8 en 9 nov 2013: “Promenade Nocturna”

– theatrale wallenwandeling in het donker

LET OP! De theatrale wallenwandeling heeft plaatsgevonden in 2013 en was eenmalig.

Speciaal voor het Leve de Vesting Brielle Project maakte Theaterwerk de Wildeman een prachtige voorstelling op tot de verbeelding sprekende locaties op de vesting van Brielle.

Foto’s: Piet de Winter

Op deze theatrale wandeling was men getuige van mo(nu)menten in tijd. Menselijke, hoopvolle, filosofische, confronterende, prachtige momenten trokken aan de wandelaars voorbij. In een collage van korte scènes, muzikale intermezzo’s en monologen werden zij geprikkeld om hen fantasie volledig te laten gaan.

In het donker staan de zintuigen op scherp, gedachten zijn vrij om te reizen. Wij laten u zien wat er kan gebeuren daar in het donker op de vestingwallen terwijl u normaal lekker ligt te slapen:

Gespeeld door productieklas Volwassenen van Theaterschool de Wildeman; Hanneke Kolbeek-Vroegh, Anke-Thea Dijkman, Ria Koerts – Neleman, Tara van Vliet, Babette Silva Maniche, Ton Lagebeek, Jessica Vuijk.
Bewerking en regie: José van Dam-Vuijk
Muziek: Charles Julien.

9 Nov: Dansduet “No Man is an Island” door dansgezelschap Arch8

No man is an Island is een misleidend simpel duet voor twee mannen. Het begint met één danser op de grond, terwijl de ander op diens hand gaat staan. Wat volgt is een dans waarbij hij loopt, draait, glijdt en springt zonder ooit de vloer te raken. Een simpel idee dat tot de uitdagende essentie wordt terug gebracht.

Foto’s: Lenneke Mietes

In 2010 won het de eerste prijs tijdens de ‘No Ballet’ danscomeptitie. In de afgelopen jaren is dit werk een paar honderd keer gespeeld op internationale podia in Europa en Noord Amerika en is ook nog steeds op tournee op allerlei verrassende locaties.

Choreografie: Erik Kaiel en Jasper Dzuki Jelen Dans: Thami Joe Fischer en Jasper Dzuki Jelen
Ze gaven drie voorstellingen op zaterdag 9 november in de studio van Theaterschool De Wildeman (Nobelstraat 9 te Brielle)
————–

Dansgezelschap Arch8

Arch8 is het dansgezelschap van choreograaf Erik Kaiel (www.arch8.org). Samen met zijn dansers maakt hij voorstellingen voor podia en op allerlei speciale locaties. Het gezelschap reist internationaal en de voorstellingen zijn bijna allemaal geschikt voor volwassenen en kinderen. Via deze youtube links kan je verschillende voorbeelden van de voorstellingen vinden:

MURIKAMIFICATION (locatie) http://www.youtube.com/watch?v=8C9tVwRfaP4

O SNAP (voor jongeren) http://www.youtube.com/watch?v=76KAAk_yEY0

TETRIS (voor kinderen) http://www.youtube.com/watch?v=YcFvm4z6wFM

9 Nov: Voorstelling ‘Anda Jaleo’ in De Sjoel

Tijdens het vierde vestingweekend op 8, 9 en 10 november, genaamd ‘Toondertijd’, werd in de Sjoel een muziektheatervoorstelling over Spaanse dichter/schrijver Frederico Garcia Lorca vertoond: “Anda Jaleo” door Bel Cante.

Foto’s: Lenneke Mietes (kleur) en Piet de Winter (zwart-wit)

Na de release van de CD Canción in 2010 heeft Bel Cante het werk van de Spaanse dichter Federico García Lorca verder uitgediept. ‘Anda Jaleo’, het tweede muziektheaterprogramma van Bel Cante, is gebaseerd op oude opnames van zangeres La Argentinita met Lorca op de piano. Voor Bel Cante zijn de gedichten van Lorca, de schilderijen van Goya en Sefardische muziek het vertrekpunt voor een theatrale uiteenzetting.

Voor 300 jaar Vestingstad Brielle heeft de groep naar de relatie met een vroegere vestingstad in Spanje gezocht, Baeza, een oude stad in Andalusië die de sleutel was in de verovering door de christelijke koningen van het Moorse Al-Andalus in de 13e eeuw. Er zijn in Baeza tal van oude monumenten te vinden, de stad is opgenomen op de lijst van het Werelderfgoed van de Unesco.

Pianiste Arielle Vernède heeft diverse malen in het Concertgebouw opgetreden en bracht de CD Goyescas uit met composities van Granados. In deze productie zal ze samen met Rik van Boeckel de zang van Paola Tuin en de op Lorca en Goya geïnspireerde gedichten van Rik van Boeckel van pianomuziek voorzien.

Zangeres Paola Tuin is zangeres en actrice. Ze maakte diverse programma’s waarin ze liederen zong van Bertold Brecht, Kurt Weill, Satie, Gershwin, Schubert en Theodorakis. Met Bel Cante slaat zij sinds 2007 een nieuwe weg in en verkent zij de Spaanse en Sefardische liedmuziek van verleden tot heden.

Rik van Boeckel- is percussionist en dichter. Bij Bel Cante speelt hij cajón, darbuka, de daf (een famedrum uit het Midden Oosten) en castagnettes. Hij bestudeerde intensief het werk van Lorca en bezocht zijn geboortehuis in Fuente Vaqueros. Hij is muziekdocent bij het Centrum voor de Kunsten in Spijkenisse. Hij schreef voor Leve de Vesting Brielle speciaal gedichten voor dit programma die ook te horen zullen zijn tijdens de voorstelling.

Website: www.bel-cante.nl Info: Rik van Boeckel- 0650276804 rikvanboeckel@gmail.com, Paola Tuin- 0715310865 paolatuin@gmail.com

Brielle 2013 De vestingwerken 300 jaar voltooid

Door Marijke Holtrop

(Foto links: John de Pater 2010)

De heer van Voorne verleende Brielle in 1330 stadsrechten. Acht jaar later, in 1338, ontving Brielle het recht om de stad met muren en verdedigingswerken te versterken. Uit overgeleverde documenten blijkt dat in 1342 rondom Brielle een stadsvest (gracht) aanwezig was en in 1350 sprake was van een stadsmuur. De plattegrond die cartograaf Jacob van Deventer van Brielle vervaardigde, toont aan dat Brielle in 1558 vier stadspoorten had. De inname van Den Briel door de watergeuzen op 1 april 1572 via het rammeien van de Noordpoort (en via de openstaande Zuidpoort) baarde het stadsbestuur grote zorgen. De verdedigingswerken van Brielle moesten worden verstevigd. Hiertoe werden bastions aangelegd naar model van Italiaanse vestingen. De plaats van de bastions werd bepaald door het zichtveld van de kanonnen. De inspectie van de verdedigings-werken was de taak van de stadhouder. Zo was Willem van Oranje in juni 1573 in Brielle aanwezig om te beoordelen of de zwakke plekken in de verdedigingswerken volgens zijn aanwijzingen waren verbeterd. Tot halverwege de 17de eeuw werden belangrijke verbeteringen in Brielle doorgevoerd. Zo werd de stad (vanaf 1587) aan de oostkant verbreed. In de plaats van de middeleeuwse bakstenen stadsmuur werden aarden wallen en bastions aangelegd, kenmerken van het Oud Nederlands vestingstelsel. Andere kenmerken van dit stelsel waren brede, natte grachten en de aanleg van speciale beplanting om het geschut aan het zicht te onttrekken en de grond vast te houden. Simon Stevin en Adriaen Anthonisz. waren belangrijke vertegenwoordigers van dit stelsel.

Uit de kaart van J. Blaeu blijkt dat in 1648 de verdediging van Brielle aan de west- en zuidkant te kwetsbaar was. Om dat te verbeteren moest Brielle óf in het westen uitbreiden óf in het zuiden inkrimpen. Het dure voorstel om de stad in het zuiden af te snijden werd al in 1618 ingediend door ingenieur Isaac van Commersteyn maar niet uitgevoerd. Na de eerste oorlog tussen Frankrijk en de Republiek van 1672 tot 1678 bleek de noodzaak om vestingen die een strategisch belang hadden, te moderniseren, beter te onderhouden en beter te verdedigen. Tussen 1676 en 1688 werden de verdedigingswerken van steden zoals Naarden nieuw opgebouwd. In veel gevallen werden de aarden wallen en muren met steen bekleed. Dit was een dure oplossing waardoor verbeteringen maar voor een beperkt aantal vestingen te realiseren waren.

In deze periode ontstond een pennenstrijd over de manier waarop vestingen het beste gebouwd en aangevallen konden worden. De polemiek speelde zich af tussen de militair en vestingbouwer Menno van Coehoorn (1641-1704, zie afbeelding, inv. nr. 5701) en kapitein-ingenieur Louis Paen, ook een militair. Het ging erom te bewerkstelligen dat de verdediging van een stad altijd was gedekt voor vijandelijk vuur en tegelijkertijd de aanvaller juist bloot stond aan het vuur van de verdediger. Van Coehoorn won de twist en publiceerde zijn ideeën in 1685 in het boek “Nieuwe Vestingbouw, Op een natte of lage Horisont…” wat internationaal een standaard werk zou worden. Zijn ideeën zouden leiden tot wat het Nieuw Nederlans Vestingstelsel werd genoemd en vanaf de 18de eeuw in de Republiek werd toegepast. Van Coehoorn dacht in “linies”. Het basisidee van zijn theorie is, dat het de vijand onmogelijk moet worden gemaakt om rechtstreeks op de gemetselde stenen basis van de hoofdwal te schieten. Eerst moesten de ervoor gelegen verdedigingswerken worden veroverd om vervolgens van daaruit via beschietingen schade toe te brengen aan de hoofdwal en bastions. Vanaf de kant van de verdedigers moest het schootsveld (het zicht) juist volkomen vrij zijn en konden de hoger gelegen verdedigings-linies met vuur dekking bieden aan de lager opgestelde troepen.

Na de oorlog tussen De Republiek en Frankrijk van 1688 tot 1695 werd Van Coehoorn door stadhouder Willem III, tevens koning van Engeland, benoemd tot luitenant-generaal der infanterie en ingenieur-generaal der fortificatiën van de Republiek der Verenigde Nederlanden. Aan hem de taak om de verdediging van de Nederlanden grondig te verbeteren. Van Coehoorn bracht advies uit aan zijn opdrachtgever: de Raad van State. Na een positieve beschikking, waarbij werd meebeslist door de stadhouder, werden de plannen uitgevoerd. In De Republiek rekende men op een snelle hervatting van de oorlog met Frankrijk. De Spaanse koning Karel II (1661-1700) had niet lang meer te leven en geen opvolgers. Lodewijk XIV zou aanspraak maken op de Spaanse troon, een onwenselijke situatie voor stadhouder Willem III en De Republiek. Van Coehoorn liet zoveel mogelijk vestingen (ver)bouwen. Doorgaans werd ervoor gekozen om bij de bestaande vestingwerken aan te sluiten en wallen en muren eerst in aarde op te trekken. Wanneer er nog geld over was, konden ze met steen worden bekleed. Behalve het programma dat Van Coehoorn zelf bij de Raad van State indiende, werden de afzonderlijke Staten (de “provinciën”) ook aangemoedigd hun vestingen te moderniseren. Hoewel zij hun eigen contrarolleur-generaals (inspecteurs) in dienst hadden, vroegen zij ook wel advies aan Van Coehoorn. Eén van de steden waarover Willem Paen, de inspecteur-generaal van de fortificatiën in de provincie Holland, advies vroeg aan Van Coehoorn was een strategisch aan de Maasmond gelegen stad: Brielle.

In Brielle was men in de 17de eeuw benauwd voor nog eens een verrassingsaanval uit zee en daarna een snelle inname van de stad, zoals in 1572 was gebeurd. Vandaar dat al in 1672, na het uitbreken van de oorlog met Frankrijk, de kustbatterijen op de Oosterlandse dijk, nabij de Stenen Baak, en de Zwartewaalse dijk waren versterkt. Het stadsbestuur van Brielle en de Gecommitteerde Raden (het Dagelijks Bestuur van de provincie) bleven zich buigen over de versterking van de stad. Verschillende ontwerpen werden gemaakt maar verworpen omdat ze in militair opzicht geen oplossing boden. Ondertussen bleef Brielle slecht verdedigbaar terwijl in 1695 de marinehaven Hellevoetsluis al was begonnen met een renovatie van de vesting. De Brielse vroedschap begon een offensief om het bestuur van de provincie over te halen de ooit door Isaac Commersteyn voorgestelde afsnijding van de stad uit te voeren. Brielle vroeg aan de Staten van Holland om zowel de uitbreiding van de vestingwerken te bekostigen als de gevolgen van de afbraak van de wijk ’s Heer Daniëlsambacht in het zuiden te vergoeden aan de burgers. Het ging om een aanzienlijk stadsdeel dat liep tot ongeveer de plaats van de huidige Groene Kruisweg, tegenwoordig een groene wijk waarin bijvoorbeeld een Chinees restaurant en de Jan Matthijssenlaan zijn gesitueerd. Ook de contrarolleur-generaal van de vestingwerken van de Staten van Holland, Willem Paen, zette de provincie onder druk. Brielle was een van de grote fortificatiën die onder zijn verantwoording viel en die hij jaarlijks inspecteerde.

De oudst overgeleverde tekening van Paen met betrekking tot Brielle dateert uit 1698 en bevat een voorstel voor verbetering van de vesting. Deze tekening toont dat de zuidkant van de stad is afgebroken, de vestinggracht is ingetekend en de vesting de vorm heeft van een regelmatige ster met negen bastions. Een variant op dit plan diende Paen in 1699 in bij de Gecommitteerde Raden. Zij stemden niet meteen in. Paen besloot in 1700 het advies van Van Coehoorn te vragen, die daarvoor een dag naar Brielle afreisde. Paen verwerkte de adviezen van Van Coehoorn in een volgend ontwerp. Het plan behield de afsnijding van de stad in het zuiden. Vervolgens was het aan het Brielse stadsbestuur om akkoord te gaan. Maar de vroedschap had opmerkingen en bezwaren bij het ontwerp van Paen en Van Coehoorn. Zo zou het Sint-Catharina-gasthuis in Paens’ plan geheel verdwijnen. De vroedschap wilde óf behoud van het gasthuis óf een vergoeding om het gasthuis elders in de stad nieuw op te bouwen. De vroedschap schakelde ook Van Coehoorn in en vroeg hem in 1702 advies over de panden die afgebroken moesten worden en waarvoor de eigenaren een vergoeding wilden zodat zij zich elders konden huisvesten. Verder wilde de vroedschap de Kaaipoort handhaven en daar een klein uitvalspoortje of “sortie” aanbrengen. De vroedschap wilde daarnaast de Langepoort niet verleggen en bij de Zuidpoort wilde zij twee uitvalswegen in plaats van eén. Paen stemde alleen in met de wens voor een sortie bij de Kaaipoort. Uiteindelijk vulde Paen zijn ontwerp aan met de door hem geaccordeerde wensen van het stadsbestuur. Dat resulteerde in 1703 in een definitieve ontwerptekening die zich in de collectie van het Historisch Museum Den Briel bevindt (inv nr 0384, zie afbeelding onderaan dit artikel). Op de tekening is te zien dat de beoogde vestinggrens een stukje is opgeschoven, waardoor het Sint Catharinagasthuis niet afgebroken hoefde te worden. De uitvoering van de verbouwing van de stadsverdediging werd gefaseerd gedaan. Met de afbraak van de wijk ’s Heer Daniëlsambacht werd in 1703 gestart. De aanleg van de nieuwe Langepoort begon in 1704, de aanleg van de Zuidpoort in 1705, de aanleg van de sortie bij de Kaaipoort in 1709. In 1712 en 1713 werd ten behoeve van de verdediging van de Brielse haven de Zwartewaalse dijk verplaatst en drie ravelijnen aangelegd, evenals een “enveloppe” (een extra verdedigingslinie op aanwijzing van Van Coehoorn).

De Brielse vestingwerken werden voltooid in 1713, hetzelfde jaar waarin een einde kwam aan de Spaanse successie-oorlog. Driehonderd jaar later, in 2013, viert Brielle de voltooiḯng van de Brielse vestingwerken.

Bronnen
Met dank aan Roel Slachmuylders
P. Don, Voorne-Putten, Zwolle/Zeist 1992; M. van Hattem, Menno van Coehoorn en de vesting Brielle, Den Haag 2001; S. Schuijtvlot in De Mare oktober 2011; www.vestingsteden.nl
© Historisch Museum Den Briel 2013

Ontstaansgeschiedenis 1 Decemberviering; “Het Geheim van de Oranjevlag”

Bevrijding van de Fransen

Elk jaar zien op 1 december oplettende Briellenaren bovenop de Catharijnekerk een Oranjevlag weerbarstig wapperen. Het waarom van de Oranjevlag op 1 december is bij weinigen bekend. Toch zit er een legendarisch verhaal achter van typisch Brielse sluwheid en heldenmoed. Men vond dat er nu een geschikt moment is aangebroken om dit eens onder de aandacht te brengen.

Op 1 december 2013 was het namelijk 200 jaar geleden dat Briellenaren in opstand kwamen tegen de Franse overheersing, een overheersing die evenals in 1572 tijdens de 80-jarige oorlog een zware last betekende voor de Brielse bevolking; niets Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap, maar lijden, armoede en dood trof de nazaten van de roemruchte Watergeuzen. De Briellenaren besloten aan die misère een einde te maken. Een groep opstandelingen weet de Fransen er uiteindelijk uit te werken.

Beluister hier een radiointerview hierover met Piet de Winter van de Gidsengroep.

Ontstaansgeschiedenis

Dit voorjaar werd Paul Deur een artikel over die bevrijding in 1813 uit de Brielsche Courant van 1976 overhandigd met het verzoek dit te lezen en na te gaan of de 1 April Vereniging hier niet eens aandacht aan kon geven op 1 december. Zij hebben ‘Vrijheid’ immers hoog in het vaandel staan, evenals hun historische interesse. Bovendien beschikt de vereniging over de nodige attributen en een groep leden die misschien wel te porren is om hier aan mee te werken. Samen met de Gidsengroep werd er een plan ontwikkeld en het resultaat daarvan zal op 1 december te zien en/of te ervaren zijn.

Programma

Onder leiding van de Gidsengroep Brielle waren er drie rondleidingen, elk zat helemaal vol. Onderweg vertelden de gidsen bijzonderheden over de gebeurtenissen in 1813 en leden van de 1 Aprilvereniging voerden op een paar plaatsen een act op. Uiteindelijk kwamen alle groepen op de Markt samen waar een eindact plaatsvond.

Een stukje over Bastion XIII

Door het erfgoedgilde, Sander van ’t Verlaat