Leve de vesting Brielle
≡Werk aan de vesting: januari en februari 2026
In 2025 hebben twee kanonnen van Hellevoetsluis gekregen. Deze lagen daar nog bij het Brandweermuseum. Met een zware mobiele kraan en een platte aanhanger de ca 2000 kg zware kanonnen opgehaald.
In Brielle zijn de kanonnen neergelegd op Bastion IX.om grondig geschuurd te worden.
Dezelfde kraan heeft ook nog een affuit vervangen op hetzelfde bastion. Het gerenoveerde reserve affuit stond al klaar.
Hieronder een kort filmpje over het plaatsen van het kanon op de nieuwe affuit.
In de werkplaats wordt gewerkt aan het renoveren van wielen.
En de assen voor twee nieuwe affuiten worden voorbewerkt.
In Bastion VIII ½ vordert de ronde boombank gestaag.
De binnenkant van het Kruithuis op Bastion II is vaak erg vochtig, ondanks twee ontvochtigers. Daarom in overleg besloten twee luchtgaten weer open te maken. Een links en een rechts om zo een natuurlijke trek te krijgen.
Er zijn nieuwe plastic pijpen aangebracht om het water te lozen van de ontvochtigers en zowel binnen en buiten zijn roosters geplaatst.
pas goed te zien dat sommige delen zoals de assen, geheel vernieuwd moeten worden. Maar eerst een zomer drogen.
Vorig jaar is op Bastion II een kleine opslagruimte geschikt gemaakt voor vleermuizen. Bij Wiily Groot galerie hebben we een vleermuis laten maken en deze hebben we aangebracht. Eerst ingehakt en daarna met constructielijm vastgezet.
De affuitenploeg is begonnen met een nieuw affuit, maar er zal nog heel wat geschaafd moeten worden. Niet alle balken hebben dezelfde afmetingen.
Het meesterstuk van de trappen- en bankenploeg is klaar en zal geplaatst worden zodra het beter weer is.
De twee nieuwe kanonnen vergen nog heel wat hak- en schuurwerk. En de binnenkant zit nog vol met rommel. Nu nog roestbindende verf aanbrengen.
In het Kruithuis zijn nog twee ontluchtingsroosters opengemaakt en een gietijzeren rooster geplaatst.
En er zijn altijd verrassingen, die extra werk opleveren. Zoals het beschilderen van een affuit op Bastion III. Zou de kunstenaar dit nu echt mooi vinden?
Het werk op Bastion II vordert gestaag. De schildering van Rochus Meeuwiszn die het sluisje open hakt is klaar.
Mysterieuze gevelsteen.
Mysterieuze gevelsteen op de brug die de Johan H. Beenlaan over het Spui met de Hossenbosdijk verbindt
De brug die de Johan H. Beenlaan over het Spui met de Hossenbosdijk verbindt, in de volksmond `de slikheul’ genoemd, dateert uit de 16e eeuw of misschien zelfs vroeger en bezit een steen zonder afbeelding. De brug is ongetwijfeld een aantal malen verbouwd zodat moeilijk te zeggen valt of de steen er vanaf het begin in heeft gezeten of misschien later is toegevoegd. Bij de restauratie in 1998 (de heul is toen eigenlijk volledig afgebroken en weer opgemetseld) is de steen nog nauwkeurig bekeken maar niemand kon er iets in ontdekken zodat besloten werd de steen maar weer terug te plaatsen.
Naar de oorspronkelijke afbeelding kunnen we alleen maar raden. Blijkbaar was er iemand niet eens met de afbeelding.
De Hossenbosdijk is aangelegd in het jaar 1337 tijdens het ontstaan van de polder Nieuwland. Op oude kaarten wordt deze de “Hossen Bos” genoemd. Aan het begin van de weg staat een vrijpaal (grenspaal). In 1905 is er een trambaan langs gelegd. Na de opheffing van de trambaan is op de plek een fietspad aangelegd.
De Johan Beenlaan heeft eeuwen lang de Damweg geheten. Daar Johan Been heel vaak op een bankje in de Plantage aan zijn boeken heeft zitten werken, heeft men deze weg naar hem vernoemd.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Klik hier voor de overzichtkaart met de gevelstenen >
Bastion VIII
Lees meer over de eerste fase van de renovatie. 2 Projectomschrijving Bastion VllI 11-2017
Bastion VIII
Bastion VIII is in gebruik door de Brielse Roeiclub en de dames van de Geuzennaald en de 1April Vereniging.
In 2017 heeft de Werkgroep een inventarisatie gemaakt van zaken die aangepakt moeten worden. Niet alles
Tegenwoordig is het bastion buiten goed toegankelijk door een klaphek langs het wandelpad. Dit is de moeite waard, want nog veel van de aarde profielen zijn nog aanwezig.
De buitenkant was nodig aan een opknapbeurt toe. Het gebruikelijke recept; slechte plekken weghakken, stuken en verven.
Maar ook is een boom die de ezelsrug kapot groeide weggehaald en de ezelsruggen aan de boven- en zijkant zijn gerepareerd,
Binnen zijn alle luiken die in de gang rond de ruimte ligt, geschuurd en geverfd. Maar ook al het messing hang- en sluitwerk is schoongemaakt.
Al het losse stuc is verwijderd en opnieuw aangebracht. De luchtroosters (van messing) zijn in ijzer nagemaakt en weer aangebracht.
Alle originele anti-explosielampen zijn gerepareerd en van ledlampen voorzien.
In de gang bij de toegangsdeur hebben we oude foto’s van gebouwen op de Brielse vesting opgehangen.
Op Bastion XIII stond nog geen kanon. In 2022 hebben we een van de “nieuwe” kanonnen geplaatst, gericht op de toegangsweg van de Langepoort. Eerst is grond afgegraven en daarop is een Stelcon plaat gelegd en een houten schot geplaatst om de grond tegen te houden. Daarna wordt de babette (houten platform) en de affuit geplaatst.
Het kanon erop en klaar is kees.
En dit is het schootsveld van het kanon. Strategisch geplaatst.
Bekijk HIER de foto impressie: Restauratie en inrichting van Bastion V
Ga TERUG naar Bastions ontsloten
Jaarverslag 2025 WG Kanonnen en Affuiten
Elk voorjaar maken we een inspectieronde over de vestingwallen om te kijken wat de staat is van de affuiten en welk onderhoud er aan stucwerk en verfwerk van de gebouwen gedaan moet worden. Dit is geen statisch document maar gedurende het jaar aangevuld met kleine en grotere klussen.
Klik HIER voor het verslag
Bekijk HIER de foto impressie: Restauratie en inrichting van Bastion V
Ga TERUG naar Bastions ontsloten
Tekststeen: Scharloo 29
Scharloo 29
Op 27 april 1896 kwamen melkveehouders in Brielle bijeen om een coöperatie op te richten voor het verwerken van melk. In hetzelfde jaar werd een perceel op het Scharloo gekocht voor de bouw van de fabriek. Het ging allemaal zeer voortvarend want op 14 december 1896 werd de fabriek geopend.
De nieuwe fabriek kreeg de naam “De Eersteling” omdat dit de eerste melkfabriek op het eiland Voorne was. De melk werd zelfs door de RTM naar Rotterdam vervoerd.
Voor een nieuwe impuls werden na de tweede wereldoorlog in het pand Nobelstraat 33 ( zie tekststeen) melkproducten verkocht. De fabriek zelf is in 1928 gesloten.
Voor uitgebreide informatie kan men op de website “historiemelkvervoer.nl/zuivelverhalen” terecht.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Klik hier voor de overzichtkaart met de gevelstenen >
Nieuwe gevelsteen: Voorstraat 30
Voorstraat 30
Dit pand is vaak gerenoveerd. De oudste vermelding stamt uit 1663. In 1997 heeft een uitgebreide verbouwing plaatsgevonden. Uitgevoerd door aannemer Poldervaart uit Brielle, die tevens deze gevelsteen heeft geschonken. Op de gevelsteen is de naam van de boekwinkel “van Maerlant” met renovatie jaar 1997 ingeklemd door boeken ruggen van A tot Z te zien.
Voor zover we het terug kunnen halen woonde en werkte in 1840 een zekere Pieter Jongejan in dit pand en hij runde een stadsdrukkerij en was tevens boekhandelaar. Door al die jaren heen heeft hier een boekhandel gezeten met een tijdje een bibliotheek, een postagentschap en een Bruna winkel. In 2016 is de winkel definitief gesloten.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Klik hier voor de overzichtkaart met de gevelstenen >
Kruitmagazijn in de courtine tussen Bastion VI en VII
Kruitmagazijn in de courtine tussen Bastion VI en VII
Dit is na het Kruithuis op Bastion II het oudste bouwwerk op de Brielse wallen.
Klik op de link voor meer informatie
https://www.levedevestingbrielle.nl/het-kruitmagazijn-in-de-courtine-vi-vii-2/
In 2013 heeft de werkgroep het kruitmagazijn opengebroken en een kijkje binnen genomen. Dit gebouw was de moeite waard om weer opgeknapt te worden.
Lees meer over de eerste fase van de renovatie. 2 Projectomschrijving Bastion VllI 11-2017
Foto impressie van het resultaat van vele jaren werk.
Het Kruitmagazijn lag al jaren verstopt aan de binnenkant van de vestingwallen. Ook Briellenaren waren zich niet allemaal bewust dat dit gebouw daar lag, verwaarloosd en dichtgemetseld, behalve wat oudere mannen, die er in hun jeugd gespeeld (en vernield) hebben en door de suchtgang hebben gekropen.
Zo zag het Kruitmagazijn eruit in 2013.
In 2013 besloot de werkgroep om binnen een kijkje te nemen. Aan Rein Groen de eer om het dichtgemetselde raam open te breken.
En zo zag het er binnen uit, Veel rommel en puin. Het was erger dan we dachten.
In 2020 was zowel de binnenkant (spouwmuren) en de buitenkant klaar en is het Kruitmagazijn in september geopend in aanwezigheid van B & W. En de Werkgroep Kanonnen en Affuiten kreeg de erepenning van Brielle uitgereikt.
Op de volgende foto’s kunt u zien hoe de binnenkant is geworden. De kanonskogels en voorwerpen in de vitrinekast zijn bruiklenen van ons museum.
De laatste twee foto’s zijn van zaken die de werkgroep heeft gemaakt; de binnendeuren met een raster van messing draden en het luik dat de opening van de suchtgang afsluit.
Bastion VIII
Bastion VIII is in gebruik door de Brielse Roeiclub en de dames van de Geuzennaald en de 1April Vereniging.
In 2017 heeft de Werkgroep een inventarisatie gemaakt van zaken die aangepakt moeten worden. Niet alles
Tegenwoordig is het bastion buiten goed toegankelijk door een klaphek langs het wandelpad. Dit is de moeite waard, want nog veel van de aarde profielen zijn nog aanwezig.
De buitenkant was nodig aan een opknapbeurt toe. Het gebruikelijke recept; slechte plekken weghakken, stuken en verven.
Maar ook is een boom die de ezelsrug kapot groeide weggehaald en de ezelsruggen aan de boven- en zijkant zijn gerepareerd,
Binnen zijn alle luiken die in de gang rond de ruimte ligt, geschuurd en geverfd. Maar ook al het messing hang- en sluitwerk is schoongemaakt.
Al het losse stuc is verwijderd en opnieuw aangebracht. De luchtroosters (van messing) zijn in ijzer nagemaakt en weer aangebracht.
Alle originele anti-explosielampen zijn gerepareerd en van ledlampen voorzien.
In de gang bij de toegangsdeur hebben we oude foto’s van gebouwen op de Brielse vesting opgehangen.
Op Bastion XIII stond nog geen kanon. In 2022 hebben we een van de “nieuwe” kanonnen geplaatst, gericht op de toegangsweg van de Langepoort. Eerst is grond afgegraven en daarop is een Stelcon plaat gelegd en een houten schot geplaatst om de grond tegen te houden. Daarna wordt de babette (houten platform) en de affuit geplaatst.
Het kanon erop en klaar is kees.
En dit is het schootsveld van het kanon. Strategisch geplaatst.
Bekijk HIER de foto impressie: Restauratie en inrichting van Bastion V
Ga TERUG naar Bastions ontsloten
Foto impressie: Restauratie en inrichting van Bastion V
Dit bebouw is een opslagplaats en schuilplaats geweest. Nadat de deuren waren opengebroken eerst maar eens kijken wat er allemaal gedaan moet worden. In ieder geval nieuwe deuren en een drempel, zodat het binnen droog blijft.
Daarna de buitenkant weer opknappen; veel slechte delen weg hakken en dan stuken en verven.
Een nieuw pad (laten) aanleggen en voor de deuren een grindbak maken waarin het water kan bezinken.
En graven voor de elektriciteitskabel voor verlichting en de video.
Een stalen frame plaatsen met gehard glas.
Tenslotte de inrichting; stroomkast met de apparatuur voor vertonen van de video en natuurlijk de wandschilderingen over de Franse tijd van de hand van Nico Smit
Bekijk HIER de foto’s van de opening
Lees hieronder alles over
Kruitmagazijn in de courtine tussen Bastion VI en VII en Bastion III
Ga TERUG naar Bastion ontsloten
Werk aan de vesting, de laatste werkzaamheden in 2025
De laatste weken voor ons kerstreces hebben we allerlei kleine klussen afgemaakt.
Onze maaier Kees heeft nog een aantal stoepen van gras ontdaan.
In bastion 8,5 zijn ze aan een nieuwe bank begonnen. Deze wordt zeshoekig en kan rond een boom geplaatst worden. Het blijkt toch nog wat ingewikkelder dan gedacht.
Een affuit dat aan revisie toe was, is bijna klaar. Dit affuit komt op Bastion IX links.
Dit is de affuit op Bastion IX dat vervangen wordt. Het is in niet zo’n goede staat. Het probleem is dat de assen rot zijn en daarvoor moet de hele affuit naar binnen en uit elkaar gehaald worden. Het goede nieuws: de nieuwe assen liggen al klaar.
Dit zijn foto’s van het Kruithuis op Bastion II en wel de ontluchtingsgaten. Helaas zijn die ergens in de tijd dichtgemaakt en wij gaan in ieder twee weer openmaken.
Ook binnen moet nog wel wat gedaan worden.
Het zeshoekige bankje begint vorm te krijgen. Foto 8 dec t/m 10 dec
Wij wensen iedereen mooie wandelingen op onze vesting in 2026.
Namens de Werkgroep Kanonnen en Affuiten
Sander van ‘t Verlaat
Brielle, 15 januari 2026
Gevelsteen Kaatsbaan 8
Kaatsbaan 8
Op de steen zien we een goed brandende open haard met een schouw en daarop zes Delfts blauwe bordjes. Echter de aanleiding tot de naam van de steen was een open haard, die erg slecht trok. Daardoor zei een Canadees, die hier op bezoek was; “Het lijkt hier wel een smokehouse”. Dus het heeft niets met een visrokerij of iets dergelijks te maken.
In de afbeeldingen zijn ook een paar logo’s verwerkt.
Het oneindigheidssymbool is het logo van Inger, een bewoonster van het pand. Het symbool heeft geen begin of einde en staat onder andere voor onbegrensde mogelijkheden.
Daaronder het onbedoelde logo van de aannemer. Er was net nieuw stucwerk aangebracht, maar toen hij opstond maakte hij met zijn timmermanspotlood, die vanachteren uit zijn broek stak, zijn symbool in het verse stucwerk.
Is 1989 was de herbouw van het afgebrande pand gerealiseerd.
De steen is vervaardigd door Ruud en Hennie Bergkotte van de pottenbakkerij op de Zeeweg in Rockanje.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Klik hier voor de overzichtkaart met de gevelstenen >
Gevelsteen Burgemeester van Sleenstraat 22
Burgemeester van Sleenstraat 22
Deze gevelsteen zit in de voormalige LTS aan de Burgemeester van Sleenstraat en is het beste zichtbaar vanaf de wallen. DE school is omgebouwd in mooie appartementen.
In 1953 is in de bestektekening van architect W.H.J. Hoosemans een vierkant getekend met de locatie van de steen zonder afbeelding. Deze steen moest komen boven de ingang van de leerlingen (Zie foto uit 1955).
Volgens informatie van het Streekarchief Voorne Putten is de naam van mevrouw v.d. Dant aan deze steen verbonden. Echter kunnen we geen verdere gegevens vinden.
Mogelijk is de steen vervaardigd door beeldend kunstenaar Theresia Reiniera van der Pant. Op internet zijn wel gegevens van haar beschikbaar, maar in haar oeuvre zit geen verwijzing naar deze steen.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Klik hier voor de overzichtkaart met de gevelstenen >
Lumeyweg 53
Lumeyweg 53
De gevelsteen in de voorgevel van deze rond 1960 gebouwde woning, die een beeltenis van twee vissen laat zien, is ontworpen door de zoon van de toenmalige bewoners.
Bij navraag in 2015 aan de op zeer hoge leeftijd zijnde, nog steeds eerste bewoonster, wat de betekenis van de twee vissen is kon zij zich niet herinneren.
Haar zoon, de ontwerper kon niet geraadpleegd worden omdat deze reeds geruime tijd niet meer in leven is.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Klik hier voor de overzichtkaart met de gevelstenen >
Het Heultje 5
Het Heultje 5
In de jaren 60 waren de huisjes aan het Heultje zodanig in verval geraakt dat er in de gemeenteraad stemmen opgingen om de huisjes maar te slopen. Een drietal enthousiaste mannen, de heren A. van Adrighem, Th. F. Hoijer en Jac. Klok wisten het pakhuisjes 1 en 5 door “Vestingstad Brielle NV” aan te kopen. (zie ook de tekststeen van de Voorstraat 115)
De heer Hoijer en zijn echtgenote hebben de huisjes 3 en 4 aangekocht en laten restaureren tot twee woningen. Tijdens het leven van de heer en mevrouw Hoijer werden de woningen 3, 4 en 5 aan de stichting “Asyl voor oude en gebrekkige zeelieden” geschonken. Op 1 februari 2001 verwierf de stichting ook huisje nummer 1. Uit dankbaarheid heeft de stichting deze tekststeen geplaatst met aan de onderkant het wapen van een van de voorouders van de heer Hoijer.
Op 4 april 2000 is de steen onthuld.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Klik hier voor de overzichtkaart met de gevelstenen >
Tekststeen Nobelstraat 33
Nobelstraat 33
Brielle had sinds 1896 een melkfabriek, maar geen echte melkwinkel. Na de eerste wereldoorlog wilde directeur Bolhuis de melkfabriek een nieuwe impuls geven en hij wilde af van het geloop van mensen naar de fabriek voor melkproducten. Daarom kocht hij het pand Nobelstraat 33 en liet deze ingrijpend veranderen door het pand te verbouwen. Op de begane grond kwam een winkel en op de bovenverdieping kwam een melk salon. Op zaterdag 5 april 1919 werd het pand geopend. Op de voorgevel kwam de naam “de eersteling” zoals de melkfabriek ook heette.
De melksalon liep in het begin erg goed. Zo goed dat er ook een piano werd aangeschaft voor voordracht avonden. Toch ging het in de daarop volgende jaren minder met de melkfabriek en met de salon. Met de salon ging het zo slecht dat deze in 1926 moest sluiten.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Klik hier voor de overzichtkaart met de gevelstenen >
Tekststeen Maarland NZ 104
Maarland NZ 104
Deze loodsen doen ons herinneren aan de periode dat in Brielle torpedisten waren gelegerd. Deze manschappen waren in Brielle van 1867 tot en met 1922. De voornaamste gebouwen voor deze torpedo-compagnie waren; de kazerne in de Clarissenstraat, de laad- en losplaats met magazijnen aan de Lijnbaan en de sloepenloods aan het Kostverloren (eind van het Maarland).
In de volksmond heet het de sloepenloods, maar in de tijd dat er torpedisten waren heette het de vaartuigenloods, want er werd gedurende de winter verschillende vaartuigen in geborgen. Voor de loodsen lag een helling met rails waardoor schepen op het droge getrokken konden worden voor onderhoud. Het gebouw kreeg ook andere bestemmingen zoals geweermakerswerkplaats en telegraafkantoor.
In 1985 was het ook een onderdeel van het decor voor het opvoeren van het 1 april spel.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Klik hier voor de overzichtkaart met de gevelstenen >
Werk aan de vesting september en oktober
Deze zomer waren we bijna altijd op volle sterkte aanwezig, want pensionades gaan buiten het hoogseizoen op vakantie. Daarom is er buiten veel werk verzet en hebben we weer heel wat punten van onze to-do lijst kunnen schrappen.
Zoals het aanpassen van het pad naar de brug van het Kruithuis. De bocht moest verbreed worden zodat een rolstoel de brug kan op draaien, Wat geknutsel met hout en dit is het resultaat. En passant hebben we ook nog een graptrede en een plank van de brug vervangen.
Het kleine kanon voor het Kruithuis was hardnodig aan een opknapbeurt toe. Het kanon eraf halen was makkelijk, het er weer opleggen vergde 6 mannen.
De opslagplaats achter het Kruithuis is nu omgebouwd voor de vleermuizen, Maar het bleek dat de deur een nieuwe onderkant nodig had en een verfbeurt. Foto 11
De tafel voor Bastion III stond al klaar om met behulp van een gemeente auto met kraan verplaatst te worden. Toen werd besloten om de tafel smaller te maken. Zo gezegd, zo gedaan en nu staat hij bij het speelschip op Bastion III. En is getest en goed bevonden.
Sommige dingen komen onverwachts, zoals de deur van Bastion VIII. Maar de nieuwe deur is klaar. Nog even op maat maken en weer een klus geklaard. Geschilderd en met een mooi bord.
Op ons lijstje stond ook de buitenkant van Bastion VIII. Met name de linkerkant moest goed aangepakt worden. Dus eerst hakken en dan weer in lagen cement de gaten vullen. Hopelijk blijft de regen de komende weken weg.
Vorig jaar hebben we besloten dat de kleine bunker/opslagruimte gewijd wordt aan Rochus Meeuwiszn. Het sluisje dat hij heeft kapot gehakt om de Spanjaarden met water weer te verdrijven, heeft hier ergens gelegen. Onder Bastion III of net daarbuiten. In 1572 waren er n.l. nog stadsmuren. Het begin is de opslagruimte weer op te knappen en er staat nu een trap. De tweede fase is het inrichten. Nico, onze huiskunstenaar, heeft een tekening gemaakt. Maar er komt nog meer, zoals oud gereedschap, want Rochus was een timmerman.
Onze trappenploeg, Koos en Johan, hebben nog een klein trapje voor Bastion V gemaakt, zodat je makkelijk bij het klaphek kan komen.
Het renoveren van oudere affuiten gaat ook gewoon door in de werkplaats. Van dit affuit waren sommige balken slecht of zo krom getrokken dat ze vervangen worden.
Er lagen in Bastion VIII ½ nog wat restanten hout, dus besloot onze trappenploeg hier een bankje van te maken. Het komt op Bastion IX, een mooi uitzichtpunt. En het bankje zit ook nog goed.
Deze zomer hebben we de opslagplaats achter het Kruithuis geschikt gemaakt als vleermuizenverblijf. Ze kunnen kiezen waar zij gaan slapen; in een steen of tussen de houtvezelplaten. Boven de deuren hebben we de invliegopening gemaakt. Hopelijk kunnen ze deze vinden.
Sander van ’t Verlaat
Namens de Werkgroep Kanonnen en Affuiten
Tekststeen Stoomgemaal ‘De Watergeus’
Vanaf de weg is de tekststeen moeilijk te vinden. Het zit boven de tweede boog onder het huis. Hierop staat dat de eerste steen voor het stoomgemaal “de Watergeus” werd gelegd op 13 mei 1893.
In het destijds houten gebouw stonden twee centrifugaal pompen en deze werden aangedreven door een stoommachine. Hierdoor stond op de achtkant naast het gebouw een schoorsteen die vanuit de Dijkstraat te zien was.
Aan de overkant van de Langesingel staan twee houten gebouwen. De een was de stokerswoning die in 1897 werd gebouwd en daarnaast staat nog de originele kolenschuur van het oorspronkelijk ontwerp.
Vanaf 1923 werden de pompen elektrisch aangedreven. In 1962 zijn de wanden in steen vernieuwd en op 5 maart 1997 werd de eerste steen gelegd voor het nieuwe woonhuis. Daarvan is ook bovenstaande tekststeen. Alleen is deze niet zichtbaar vanaf de weg.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Klik hier voor de overzichtkaart met de gevelstenen >
Tekststeen Kaaistraat 4
Volgens de tekststeen op dit pand is de eerste steen gelegd door Maria Hofland. Zij is de dochter van Jacob Hofland en Volkje van der Sande. Ze zijn op 13 december 1809 getrouwd. Hun dochter Maria is in 1812 geboren. Zij is het zusje van Jacoba Hofland die genoemd wordt in de woning ernaast – Kaaistraat 2.
Haar vader was touwfabrikant op de Lijnbaan. Maria is in 1876 in Brielle overleden.
In het boek “Monumenten in Nederland, Zuid Holland” van o.a. Sabine Broekhoven wordt de suggestie gegeven dat er alleen een nieuwe voorgevel geplaatst is in 1825. We hebben daar geen
onderbouwing van. Het huis zelf is veel ouder. Bij het Streekarchief wordt het jaar 1655 genoemd. De hele Kaaistraat is omstreeks 1600 aangelegd en bebouwd.
Zie ook de gevelstenen bij andere woningen in de Kaaistraat.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Klik hier voor de overzichtkaart met alle Brielse gevelstenen >
Tekststeen Kaaistraat 2
Volgens de steen is de eerste steen gelegd door Jakoba Hofland. Zij was een dochter van Jacob Hofland en Volkje van der Sanden. Ze zijn getrouwd op 13 dec 1809. Hun dochter is in 1810 geboren en in 1829 overleden. Haar vader was touwfabrikant. Volgens het Streekarchief was Volkje al in 1807 in het bezit van het huis als winkelier.
In het boek “Monumenten in Nederland, Zuid Holland” van o.a. Sabine Broekhoven wordt de suggestie gegeven dat er alleen een nieuwe vóórgevel geplaatst is in 1822. Er heeft daar een huis gestaan die veel ouder is. Bij het Streekarchief wordt het jaar 1655 genoemd. De hele Kaaistraat is omstreeks 1600 aangelegd en bebouwd.
Zie de gevelstenen bij andere woningen in de Kaaistraat.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Klik hier voor de overzichtkaart met alle Brielse gevelstenen >
Werk aan de vesting: juli en augustus 2025
Deze zomer gaan we alle affuiten langs om waar nodig bij te werken of zelf een grondige opknapbeurt te geven. Maar tussendoor het hek op Bastion IX gerepareerd dat door onbekenden is getest of het kapot kon.
We vervolgen onze affuiten inspectie met kanon aan de haven, de Rochus Meeuwisznweg.
Het was ons bekend dat het hout van dit affuit van slechte kwaliteit was. Dus stukken uitgezaagd en nieuw hout ingebracht en scheuren met epoxy behandelt.
Ook aan de 5 affuiten op het Bleijkers Bolwerk is het nodige opgeknapt. Gelukkig was het meeste werk schuren en schilderen.
We hadden al langere tijd het idee dat bezoekers/toeristen vaak aan het Kruitmagazijn en Bastion V voorbij liepen. En dat is jammer omdat er de 4 korte films over Kruit nu klaar zijn.
Daarom wat creatief werk en nieuwe kleine borden (hufterproef) laten maken.
Het voorlopige laatste trapje is klaar om op Bastion V geplaatst te worden.
Peter moet even wachten, dus het straatje maar onkruidvrij maken.
De plattegrond van de vesting uit de kleine opslag achter het Kruithuis wordt herplaatst aan de binnenkant van de deur op Bastion V. De reden is dat deze ruimte geschikt is gemaakt als vleermuizenverblijf.
Ook het kanon op het Prikkevest staat er weer netjes bij.
Op onze To- Do lijst staat ook de poort (poterne) naar het vroegere zwembad. De steunberen zijn bijgewerkt en binnen is er geveegd.
Het rechter kanon op Bastion II is flink onderhanden genomen, maar het andere kanon zal t.z.t. een grote renovatie moeten ondergaan.
We vervolgen onze tocht over de vesting. Op het ravelijn van de Langepoort moesten de houten pennen van de wielen deels worden vernieuwd en uiteraard schuren en schilderen.
Elke werkochtend beginnen we met koffie, nu bij Bastion 8,5. Maar ander werk gaat ook door. Het bleek dat de deur van Bastion VIII in slechte staat was.
Dus maar een nieuwe maken.
De oude trap op Bastion V wil maar moeilijk losmaken van zijn plek, maar uiteindelijk gelukt. Eerst wordt er anti-worteldoek neergelegd en dan kan de nieuwe trap op zijn plaats.
Dan blijkt de trap net niet te passen tussen de palen; dus wat slijpwerk is nodig.
Aan de andere kant moet een korte trap geplaatst worden en dat is een fluitje van een cent.
En de oude trappen worden uit elkaar gehaald zodat de gemeente de restanten kan ophalen.
De volgende klus is wat ingewikkelder; een bestaande trap van Bastion VI naar III verhuizen. We hadden geen aparte aanhanger om de trap te vervoeren, dus de trailer van de kraan gebruikt en met de kraan naar Bastion III gereden en op zijn plaats gelegd.
We moesten de trap waterpas leggen, dus even zoeken op onze telefoons. Niet gevonden, dus op zicht neergelegd.
De leuning willen we omzetten, maar de bouten zitten erg vast,. Maar uiteindelijk ligt de trap er mooi bij.
Op Bastion V zit het nog steeds tegen. De oude leuning kunnen we met aanpassingen hergebruiken. En de schapen vinden het heel interessant.
Maar uiteindelijk staat er een nieuwe trap met een stevige leuning.
Namens de Werkgroep Kanonnen en Affuiten
Sander van ’t Verlaat
Tekststeen Noordpoort
Aan het eind van de Dijkstraat staat voor Bastion IX een houten poort op de oude fundaties van de beroemde Noordpoort, die door de watergeuzen op 1 april 1572 gerammeid werd. Bij die poort staat aan de zijkant een muurtje met daarin twee tekststenen.
Deze stenen werden door de Koninklijk huis, te weten Koningin Wilhelma, Koningin-moeder Emma, prins Hendrik en prinses Juliana onthuld op 1 april 1922 nadat de fundamenten van de poort in het begin van het jaar door de Genie is blootgelegd. De fundamenten zijn later weer toegedekt.
Maar wat bleek, het sobere monumentje stond op militair terrein en stond daardoor achter prikkeldraad. De Brielse bevolking kon deze niet bezichtigen. Johan Been heeft nog een stuk in de krant geschreven of dit verplaatst kon worden voor het prikkeldraad. De kosten bedroeg f 275,00. Het ministerie van oorlog wilde hiervoor niet opdraaien, maar de gemeente ook niet.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Tekststeen Johan Been
Na het overlijden van Johan Been in 1930 werd een gedenksteen gemaakt met de bedoeling om deze te plaatsen in de gevel van zijn geboorte huis. Echter stelden de bewoners van het pand geen prijs op het aanbrengen van de steen in hun gevel.
Pas in 1959 hebben de toenmalige bewoners, de familie van Toledo, goed gevonden om de steen te plaatsen. De steen werd destijds ontworpen door de heer M.L. Middelhoek uit Brielle.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Tekststeen M.H. Tromp
In de Voorstraat zien we 2 panden met elk een steen met de vermelding van het bouwjaar 1588 en 1595. Het interieur en zeker de plafonds zijn het bekijken waard.
Tevens zit er nog een steen toen de firma van Dijk in 2009 een renovatie heeft uitgevoerd. Echter onze interesse gaat uit naar een pand die in de tuin gestaan heeft en wel aan de Kaatsbaan. Vroeger heette het Kolfslop.
In dit huis is Maarten Tromp geboren en op 23 april 1598 in de St Catharijnekerk gedoopt. Tot 1606 heeft hij daar met zijn familie gewoond en zijn dan verhuisd naar Rotterdam. Zijn vader kocht een huis nabij de Gapers- later de Beursbrug. Zijn geboorte en verblijf in Brielle wordt blijvend onder de aandacht gebracht door deze tekststeen.
De steen is aangebracht aan de achterkant van het pand op de Kaatsbaan. Deze steen is gelijk met de plaquette van Jacob van Maerlant op het Asylplein met groot ceremonieel onthuld door
burgemeester Egter van Wissekerke op 13 juli 1935.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Werk aan de vesting: mei en juni 2025
In de “droge” maanden werken we zo veel mogelijk buiten. Zoals het verven van buitenmuren en uiteraard het bijwerken van de affuiten. Hoewel dat bijwerken soms uitmondt in stukken hout vervangen.
Nadat de affuiten op het ravelijn van de Langepoort en die op Bastion VII onderhanden zijn genomen, gaan we verder met het kanon op Bastion VIII. Er staat hier maar een kanon maar dat is wel strategisch gericht op de toegangsweg tussen het ravelijn en de poort. Hier moeten ook wat scheuren gevuld worden met epoxy.
Daarna is het kanon op het Wellerondom aan de beurt. Hier is eigenlijk alleen geschuurd en weer in de beits gezet. En het kanon was ook wat kaal geworden door alle kinderen die erop spelen. En we hebben de schandpaal ook meteen maar meegenomen.
En dit is het resultaat.
Toen we de eerste keer Bastion IX hebben opgeknapt, zijn we ook bezig geweest met het schoonmaken van de gedenkstenen naast de poort, die in 1922 door toenmalig Koningin Wilhelmina zijn onthuld.
Helaas de verf van de letters ging eraf. Daarom hebben wij Kunstwacht gevraagd de letters professioneel te schilderen. En het resultaat mag er zijn .
Door de drogere periode kunnen zware machines weer op de wallen komen. Er moeten nog trappen geplaatst worden. Zoals deze die aan de buitenkant van Bastion V (rechts) komt. Maar eerst nog even verstevigen.
Er moet ook een trap verplaatst worden van Bastion VI, waar de trap geen enkel doel dient, naar Bastion III (achter de Koffiemeid). Eerst losmaken van de paaltjes en de lening demonteren en dan kan een kraan de trap naar de nieuwe locatie brengen.
Het onderhoud aan de affuiten gaat gewoon door. Dit is kanon op Bastion IX, geschilderd, maar een rotte plek moet nog vervangen worden door een op maat gemaakt blokje hout.
Op de Batterijweg moeten nog wat schilderwerk gedaan worden en de kappen aangebracht.
Op het Bleijkers bolwerk staan 5 affuiten, waarvan drie met rotte plekken. Dat betekent uithakken en opvullen met een stuk hout en epoxy. De kleine scheuren vullen we op met alleen epoxy.
Helaas kan niet alles ter plekke gedaan worden, zoals dit wiel.
De rotte plek wordt eraf gezaagd en dan wordt een nieuw stuk hout ongeveer op maat gemaakt en erin gelijmd. Na droging schaven en het wiel ziet er als nieuw uit.
De klappenhekjes zijn handig voor de bezoekers, maar er wordt soms ruw mee omgesprongen en dan klappen ze niet meer dicht. Dus paal erbij geslagen en met houtdraai bouten vastzetten.
Namens de Werkgroep Kanon en Affuiten
Sander van ‘t Verlaat
Voorne in Stelling – 12 juli 2025
Ontdek het Militair Erfgoed van Voorne op zaterdag 12 juli en Brielle doet mee.
Voorne in Stelling geeft u de kans om militair erfgoed van de 17ste eeuw tot de 20ste eeuw te bezoeken, historische plaatsen die normaal niet toegankelijk zijn. Op zaterdag 12 juli bent u welkom in Brielle, Hellevoetsluis en Oostvoorne van 10.00 uur tot 17.00 uur.
In Brielle worden er rondleidingen over de vesting en een torpedisten wandeling aangeboden. Ook de schuttersstukken in de oude raadszaal van het stadhuis aan de Markt kunt u gaan bekijken met deskundige uitleg (voor tijden, zie onderaan).
In het Arsenaal (Rozemarijnstraat) is een foto tentoonstelling over de Torpedisten. En er zijn mensen aanwezig om uitleg te geven.
Op eigen houtje over de vesting wandelen kan ook. Er is een kaartje gemaakt, o.a. te verkrijgen in het Arsenaal, waarop de bastions staan die deze dag speciaal geopend zijn, zoals het Kruithuis over de 1 april viering, Bastion VIII (foto’s over de Stelling van de monden van de Maas en Haringvliet) en het Kruitmagazijn. Hier kunt u de 4 nieuwe filmpjes bekijken over kruit; de geschiedenis, het maken van kruit en hoe een kanon afgeschoten wordt. In deze bastions zijn leden van het Briels Erfgoedgilde aanwezig voor al uw vragen.
Maar stop op uw rondje wallen ook bij Bastion V, waar u een film kunt bekijken over Brielle en de Franse tijd en bij de maquette van Brielle in 1572 op Bastion IX en luister naar verhalen van bekende personen uit die tijd. De Werkgroep Kanonnen en Affuiten heeft een samenvatting gemaakt over de geschiedenis van de Brielse vesting; van stadsmuur tot 18ste -eeuwse vesting.
Op en rond de Markt zal de groep Pekel optredens verzorgen.
Activiteiten in Brielle:
- Museum: Lezing over de schutterstukken om 10:30, 13:30 en 15:00 uur. Aankondiging door de stadomroeper
- Wandelingen met gids over de vesting en een Torpedistenwandeling (Aanmelden in het Arsenaal), Vertrektijden: 11:30, 14:30 en 15:00 uur
- Tentoonstelling Torpedisten in het Arsenaal
- Muziekgroep Pekel (Markt e.o.)
- Bastion IX: Maquette van 1572 met verhalen van historische figuren
- Kruithuis in Bastion II geopend
- Bastion VIII geopend met presentatie over de Stelling van de Monden van de Maas en het Haringvliet
- Kruitmagazijn tussen Bastion VI en VII geopend – vier films over kruit
- Bastion V: film over de Franse tijd
De activiteiten zijn gratis in Brielle en vinden plaats van 10:00 tot 17:00 uur.
Activiteiten Hellevoetsluis en Westvoorne:
Ook in Hellevoetsluis en Oostvoorne ontdek je bijzondere locaties en activiteiten.
Kijk voor informatie: www.biberbunker.nl en https://fronttaal.myonline.store/
Ook op de facebookpagina Leve de Vesting Brielle vindt u nieuws en informatie over Voorne in Stelling en de werkzaamheden van de werkgroep Kanonnen en Affuiten.
Tekststeen Venkelstraat 1
Behalve dat er een tekststeen in de gevel zit die in het latijn een uitleg geeft over het gebruik van dit gebouw zit er ook hoog in de gevel nog een tekststeen, waarop de bouwdatum staat.
De tekst is met het blote oog nauwelijks leesbaar. Er staat; “Dit is het gemeene lands- en stadsgevangenis, gebouwd in het jaar 1623”
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Tekststeen Waterpoort
Nadat de Noordpoort in 1625 naar het eind van het Maarland was verplaatst, is er in 1761 een verbeterde poort, de Waterpoort gebouwd. Deze poort gaf toegang tot de Veerweg en is in 1894 afgebroken. Aan de Maarlandse zijde zat een grote plaat met een Latijnse tekst. Deze tekst is door de loop van tijd en renovaties slecht te lezen.
De vertaling van de Latijnse tekst is;
‘k zag onlangs tegens dank, de koude beren aan,
en zijn gesteent ten doel der Noorder stormen staan.
Nu zie ik, omgekeerd naar ’t oosten Febus klimmen.
Zijn rossen vliegen wit en boven onze kimmen.
Den Briel, zo zeer vermaard, heeft mij aldus verplant.
Niet ver van daar ik stond,
doch in een beter stand.
Door mij klimt zeeman scheep
en landt weer in stads haven.
Die de afgesolde kiel kan voeden, spijzen, laven
Mijn ingezetenen een scherm en toeverlaat
steeds open voor de goê, gesloten voor het kwaad,
Vredelievende! treed toe
woon binnen mijne muren,
Oproerige! Sta af, hier kan uw hoop niet duren.
Aan de kant van het Hoofd stond het jaartal 1824 vermeld. In dat jaar heeft de poort een belangrijke restauratie ondergaan.
Toen de poort werd afgebroken is de steen in de kademuur van poortwachterhuis ingemetseld. Volgens de krant is bij het losmaken de steen gevallen en gebroken.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Tekststeen Langestraat 76c – achterzijde
Deze gedenksteen zit in de achtermuur van het perceel Langestraat 76C. Het is een zwerfsteen want de steen behoorde tot het kerkgebouw van de Afgescheiden kerk, later de gereformeerde kerk, in de Geuzenstraat. De vertaling van de tekst op de steen luidt;
“Indien God voor ons (is), wie (zal) tegen ons (zijn)”.
In de kerk in de Geuzenstraat is de vader van de schrijver Geert Mak predikant geweest. Hij had de aanstelling in 1926 ontvangen. Zij woonden destijds op het Maarland.
De kerk heeft dienst gedaan van 1872 tot 1969 en werd later gebruikt als opslag voor bouwmaterialen. Uiteindelijk is het kerkje omgebouwd tot appartementen.
De gereformeerden zijn in 1968 vanuit de Geuzenstraat naar een nieuw kerkgebouw in de Coppelstockstraat overgestapt. De architecten van deze kerk zijn Eijkelenboom en Middelkoop. De steen uit de Geuzenkerk is op 1 april 1972 ingemetseld in de achtermuur van de Langestraat 76c. Zo was toch nog een verbondenheid met de Geuzenkerk.
De kerk behoort nu tot de Koninkrijkszaal van Jehovah’s Getuigen.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Tekststeen Nobelstraat 22
Op de plek waar nu de pastorie van de R.K. kerk staat, stond vroeger het woonhuis van Nathan van de Berg. Hij heeft in 1817 het pand op een veiling gekocht. Het wordt het woonhuis van een Joodse godsdienstonderwijzer en in de tuin wordt een synagoge gebouwd.
Dit is de eerste synagoge in Brielle. Deze werd op vrijdag 6 maart 1818 ingewijd. De toegang naar deze synagoge was via het poortje in de Venkelstraat, waarboven de tekststeen zit “Renovatum Anno 2000″. Dit slaat op het herstellen van de muur.
De tekststeen van de synagoge zelf (een andere dus dan deze) is later ingemetseld in de nieuwe synagoge van Brielle aan de Turfkade, lees er hier meer over.
Naar de overzichtkaart met alle Brielse tekststenen >
Tekststeen Sint-Catharijnekerk
Boven de hoofdingang van de St Catharijnekerk aan de torenzijde zitten 3 tekststenen.
De tekst hiervan is nauwelijks meer te lezen. Hier staat;
In ’t jaer ons Heere MCCCC en XVII en XXIII daghe in Meije, wart dese tore ierst gefondiert.
In ’t jaer LVI 14 dagen in augusto viel hi neder. Hi was CCC trappen hooge.
In’t jaer LXII was hi weder begonnen, gelijk men sien magh.
In het huidige Nederlands staat er;
Op 23 mei 1417 werd deze toren voor het eerst gefundeerd
Op 14 augustus 1456 viel hij neer. Hij was 300 treden hoog.
In 1462 was hij weer begonnen, zoals men kan zien.
De start met de bouw van de toren kennen we dankzij deze tekststenen heel precies en wel op 23 mei 1417. In 1456 is de toren 60m hoog en is de kerk gevorderd tot het transept (dwarsschip), maar als er op 14 augustus van dat jaar brand uitbreekt, stort het bouwwerk in. Met de herbouw werd pas zes jaar later begonnen.
Naar de overzichtskaart met alle Brielse tekststenen >
Tekststeen: Synagoge Turfkade
Deze steen is eigenlijk een zwerfsteen, zoals verschillende andere in Brielle (een steen die niet oorspronkelijk van deze plek is).
Zoals vermeld op de steen is deze op 10 mei 1871 ingemetseld in de gevel van de tweede synagoge. Voor het verhaal van de eerste Sjoel zie Nobelstraat 22.
Nadat in 1942 bijna alle joden uit Brielle zijn weggevoerd, is de joodse gemeenschap opgehouden te bestaan. Hierdoor werd de synagoge niet meer gebruikt. Na de tweede wereldoorlog is de Sjoel veranderd in een pakhuis. In 1950 is deze tekststeen op een akker in Oostvoorne gevonden en geschonken aan het Trompmuseum in Brielle.
In 1999 werd door ds Egbert Rietveld een stichting opgericht, die tot doel had het pakhuis te kopen en te restaureren. Op 19 januari 2005 heeft de commissaris van de Koningin, Jan Fransen, op officiële wijze de steen herplaatst in de gevel van de gerestaureerde Sjoel.
Boven de hoofdingang is tijdens de restauratie een marmeren plaat uit de bergen van Juda geplaatst met de Hebreeuwse tekst; “Vergeten leidt tot ballingschap, gedenken tot verlossing”.
Naar de overzichtskaart met alle Brielse tekststenen >
Werk aan de vesting; maart en april 2025
Na maanden van binnen werken en nat weer, kunnen we gelukkig buiten wat doen. Het affuit op de Prikkevest is geheel gerenoveerd en een aantal balken vervangen. Nu staat hij klaar om door Van Minnekus met een kraan geplaatst kan worden. Het kanon ligt er ook weer op en hopelijk kan deze affuit weer jaren mee.
De trap die in bastion 8 1/2 in twee delen is gemaakt is door de gemeente naar Bastion V gebracht. Als de twee delen aan elkaar zitten, zal de trap aan de buitenkant van de wal door een kraan geplaatst worden.
De laatste hand wordt gelegd aan de nieuwe tafel, gemaakt van Azobe en Kapur. De tafel zal binnenkort te bewonderen zijn op Bastion III achter de Melkmeid.
Vorig jaar hebben wij opnamen laten maken voor 4 korte filmpjes over kruit, n.l. De impact van buskruit, Buskruit op recept, Zo schiet je een kanon af en Explosief werk. De filmpjes zijn officieel in gebruik genomen door onze burgemeester de heer Arno Scheepers en in aanwezigheid van de wethouder mevrouw Els Priester van o.a. kunst en cultuur, en monumenten en erfgoed en veel belangstellenden. De filmpjes kunnen elke dag dat de bastions zijn geopend bekeken worden in het Kruitmagazijn.
Bastion IX is het Kijkpaal bolwerk, Deze historische paal herbouwen was ons eerste idee, maar dit bracht te veel praktische problemen met zich mee. Daarom is gekozen voor een groot informatiebord met foto’s uit het Streekarchief.
Bovenop en in de kazemat op Bastion IX heeft de Lucht Beschermingsdienst, opgericht in 1939, haar werk verricht. Dit is nog enigszins te lezen op een restant cement bovenop de kazemat. Meer over hun werk en het z.g. vergisbombardement in 1943 is nu te zien op een bord naast de trap bij de kazemat.
Op Bastion VII staat achteraan een klein wit gebouwtje. Dit is geschikt gemaakt als vleermuizen verblijf. Helaas hebben tot nu toe de vleermuizen hier nog niet overwinterd.
Daarom zijn er aan de linkerkant hout-cementplaten aangebracht. Vier platen per pak met een ruimte van 1,2 cm tussen elke plaat. Hopelijk zullen de vleermuizen hun verblijf nu gaan
gebruiken.
Deze kanonnen liggen in Hellevoetsluis en zijn bestemd voor Brielle. Ze komen te staan bij de ingang van de stad bij de Pieter van der Walledam. Maar eerst moeten komende winter nog twee affuiten gebouwd worden.
Ook het gewone onderhoud en klein kluswerk gaat gewoon door, zoals het vastzetten van de wielen van de affuiten met een stalen hoek. Dit blijkt nodig omdat een tal wielen van het affuit
gesloopt zijn en waarschijnlijk nu in de vest liggen.
Namens de Werkgroep Kanonnen en Affuiten,
Sander van ‘t Verlaat
Gevelsteen Commandeursstraat
Commandeursstraat 4
Deze gevelsteen laat niets aan de verbeelding over. Het is een steen met de namen van drie katten te weten; Honte, Bor en Timer. Ook had de eigenaresse, mevrouw Gina Bijl, nog een schildpad, genaamd: Nelis.
Zij maakte deze steen medio 1999 zelf bij atelier Willy Groot in de Nobelstraat.
Naar de overzichtskaart met álle Brielse gevelstenen >
Werk aan de vesting; januari en februari
We gaan er weer met frisse moed tegenaan. Het affuit dat we uit elkaar hebben gehaald voor een grote renovatie is nu voldoende gedroogd. We proberen zoveel mogelijk balken te hergebruiken door deze goed te schuren en de grote scheuren en gaten met epoxy op te vullen.
Maar sommige delen zijn te ver heen zoals een aantal assen. Dus heeft onze assenspecialist Leen een aantal nieuwe gemaakt.
Na een tweetal lagen beits kan het affuit weer in elkaar worden gezet. Een nauwkeurig werkje!
In Bastion 8 ½ wordt de laatste hand gelegd aan het tweede deel voor de trap op Bastion V.
De wielen zijn een kwetsbaar onderdeel van het affuit en worden grondig aangepakt. Indien nodig worden ze uit elkaar gehaald, maar altijd grondig geschuurd en de scheuren opgevuld met epoxy. Foto
De trap, in twee delen i.v.m. het gewicht, ligt klaar om vervoerd te worden naar Bastion V. Ook het affuit staat klaar om naar het Prikkevest vervoerd te worden.
In december hebben we hout besteld, Azobe en Kapur, voor een nieuw project op Bastion III. Het ligt tijdelijk in het kruitmagazijn.
Het begin van de tafel van 4 bij 2 meter voor Bastion III. Dit zijn de drie poten, gemaakt van Azobe. Ook komen er twee banken aan vast.
En ook de renovatie gaat door. Helaas moeten er ook nieuwe wielen gemaakt worden. Vorig jaar zijn er 2 verdwenen van het Bleijkers Bolwerk. Dus de massaproductie van wielen komt op stoom. Elk wiel bestaat uit twee delen, die weer uit 4 plankjes bestaan. Deze worden per 4 aan elkaar gelijmd en de beide helften worden dan van bet asgat voorzien. Dan worden de buitenkant gezaagd. Vervolgens worden beide helften aan elkaar gelijmd, geschuurd en nog met bouten erdoor stevig aan elkaar gemaakt.
En dit is het begin van een halfronde bank, die om elk van de 2 kastanjeboom op Bastion III komen.
Namens de WG Kanonnen en Affuiten
Sander van ‘t Verlaat
Werk aan de vesting november & december 2024
Werk aan de vesting; november en december 2024
Allereerst nog de beste wensen voor 2025.
De laatste maanden hadden we nog in oktober nog buitenwerk gedaan, maar dat is nu echt afgelopen. De laatste hand wordt gelegd aan de nieuwe vloer in het Kruitmagazijn en wordt alles schoongemaakt en weer op zijn plaats gezet.
Omdat er nu elektronica staat hebben we een verwarmingsplaat opgehangen die de vochtigheidsgraad laag houdt.
Een van de eerste affuiten die we gebouwd hebben moet grondig gerenoveerd worden. Niet alleen omdat nu blijkt dat het hout van mindere kwaliteit is, maar ook hebben we besloten de horizontale delen waar krimpscheuren in komen met een epoxy te vullen
Voor dit affuit is een as gerenoveerd (ook met epoxy) en een nieuwe as gemaakt.
Het is bijna 5 december dus tijd om voorbereidingen te treffen. We hebben besloten dit jaar buiten mededinging mee te doen, voor spek en bonen. Dus we gaan borden schilderen met daarop ludiek spek en bonen.
Na onze act op de Maskerade “kregen” we ook nog de Spek en bonen prijs.
Het gewone werk gaat gewoon door, zoals het maken van een trap voor Bastion V.
Tussendoor hebben een paar leden van de WG nog wat borden gemaakt voor de kerstmarkt in Brielle.
Tenslotte is ook het bord over de Luchtverdedigingsdienst in Brielle gemaakt. Vanaf 1939 had deze dienst een uitkijkpost bovenop Bastion IX. Dit bord hangt aan de binnenkant van de deur van het kazemat op IX. Op de andere deur komt nog een informatiebord over de kijkpaal.
Namens de Werkgroep Kanonnen en Affuiten
Sander van ‘t Verlaat
Gevelsteen “Klip anno 2000”
Menno van Coehoornpad 8
In dit huis woont de familie Klip, die als Geuzen bij de 1 april vereniging zitten. Als hij in 2017 50 jaar wordt, krijgt hij van zijn vrouw Pauline van Holten deze door haar ontworpen en gemaakte gevelsteen cadeau.
De boot die we zien is een klipper en dat was zijn bijnaam op de lagere school. De watergeus is nagemaakt van de geus op de gevelsteen boven de ingang van voormalig café de Roef in de Voorstraat 80.
Samen met de Brielse vlag de belichaming van de watergeus zoals zij zich zien. De vlag en de wimpel wapperen in tegengestelde richting. Dit staat symbool voor het tegendraadse karakter van hem.
Het jaartal 2000 staat voor het jaar dat de huizen aan het Menno van Coehoornpad werden opgeleverd.
Werk aan de vesting september en oktober
Werk aan de vesting september en oktober
Zodra het weer beter werd zijn we verder gegaan met het schilderen van de affuiten. Op Bastion III bij het Kruithuis was het geen kwestie van schilderen alleen, maar moesten hele stukken eiken vervangen worden. De reden is dat dit hout van een andere leverancier was en blijkbaar van inferieure kwaliteit. Ze kunnen er weer een tijdje tegen, maar moeten in de winter geheel gedemonteerd worden en slechte balken worden dan vervangen.
Gelukkig waren de affuiten op de volgende bastions beter en eind oktober zijn we bijna klaar met de affuiten op Bastion VII.
Een aantal maanden geleden hebben we houten vloeren in het Kruitmagazijn verwijderd en in het linker deel al een nieuwe gemaakt. Het hout voor het middelste deel is aangekomen en kan dus gemaakt worden.
Ook moest het Kruitmagazijn nodig schoongemaakt worden en er moesten extra wandcontactdozen komen en een kabelgoot. Want Dubbelklik kwam het scherm en de software installeren voor de 4 nieuwe filmpjes over kruit.
En het werkt! De filmpjes kunnen via raam bekeken worden en er kan ook een keuze gemaakt worden voor Nederlands of met Engelse ondertiteling.
Ook de omgeving wordt niet vergeten. Onze maaier Kees aan het werk.
Het kleine magazijn op Bastion II was groen uitgeslagen en wordt onder handen genomen.
Aan de binnenkant is ook wat schade ontstaan door zoutuitslag. We gaan onderzoeken of we de vestingtermen niet beter op een bord kunnen schilderen. Dan gaan ze veel langer mee.
Onze werkgroep en de vesting Brielle zal in komende winter in het Blad “Forten” in het zonnetje gezet worden. We moesten wel op de foto.
Voor de sessie keurt een van onze WG leden of het werk aan de affuit wel goed is gedaan.
Onze jaarlijkse excursie was dit jaar dicht bij huis. We zijn namelijk in Hellevoetsluis geweest waar we een deskundige rondleiding kregen van Bram Kap van Frontaal. Een aanrader voor Briellenaren die de vesting van Hellevoet nog niet kennen.
Der blijven altijd klussen liggen, zoals het vervangen bij linkse kanon op Bastion III. Al het hout was op maat gezaagd en voorgeboord. De palen waren gebroken en een plank ontbrak. Eerst oude kopschot weggehaald en toen nieuwe palen en planken erin. Wel wat problemen met de houtdraai bouten die ondanks voorboren, afbraken.
Nog zo’n klus was het plaatsen van een klaphek bij de linker trap op Bastion V. Nou de overblijfselen van een trap. Dus die moet ook vernieuwd worden.
Het was modderig dus de zijpalen gingen redelijk makkelijk de grond in. Maar bij het proefpassen bleek dat de palen te dicht bij elkaar stonden. Dus hek aangepast. Maar het resultaat mag er zijn.
Namens de Werkgroep Kanonnen en Affuiten
Sander van ‘t Verlaat
Een verdwaalde gevelsteen
Wie over het Maarland Zuidzijde loopt ziet op nummer 41-43 een mooie gevelsteen zitten, waarvan je gaat denken “Heeft hier vroeger een apotheek gezeten?” Nee de waarheid is erg simpel. Het pand is van Leen van Dijk. Hij was vroeger aannemer in Brielle en zijn dochter Carola heeft het stokje overgenomen.
Haar vader had contacten met een sloper in Rotterdam en deze had de gevelsteen uit een gesloopt pand bewaard. De sloper deed niets met de gevelsteen en vroeg aan van Dijk of hij interesse had. Dat had hij degelijk. Hij nam de steen mee naar Brielle, heeft het nog even opgeslagen en uiteindelijk heeft hij het in de gevel geplaatst.
Werk aan de vesting juli en augustus
Werk aan de vesting, juli en augustus
Door: Werkgroep Kanonnen en Affuiten / Sander Verlaat
Disclaimer: i.v.m. vakanties worden de foto’s begin oktober bij dit bericht geplaatst
Dit jaar voor ons geen “bouwvak vakantie” dit jaar, want er was veel buitenwerk na al de regenmaanden. Dus schuren, schuren, repareren en schilderen.
We zijn begonnen op Bastion I en nu leggen de laatste hand aan de affuiten op Bastion III, achter de Koffiemeid.
Maar gelukkig was er ook ander werk, zoals het kleiner maken van de Franse soldaat zodat hij in Bastion V past.
En zo nu en dan traden we buiten onze comfortzone om te acteren in korte filmpjes die gemaakt zijn voor het Kruitmagazijn. Uiteraard over kruit, bereiding en gebouwen maar ook het afschieten van een kanon met alle noodzakelijke voorbereidingen. De filmpjes kunnen straks gezien worden door het rechterraam van het Kruitmagazijn in de courtine tussen Bastion VI en VII.
Gesproken over het kruitmagazijn, we zijn door de houten vloer gegaan. Bij verdere inspectie bleek dat eigenlijk de gehele vloer rotte delen had. Waarschijnlijk omdat we een dichte vloer hadden gemaakt. Dus werk aan de winkel.
En ook de deuren, luiken en buitenmuur van het Kruitmagazijn heeft een goede opfrisbeurt gehad, Ziet er bijna te mooi uit.
Het schuren gaat verder op Bastion IV, het Bleijkers Bolwerk. Een aantal affuiten was in goede staat, maar bij 2 affuiten waren flinke stukken weggerot, zoals de uiteinden van assen. Maar kan gelukkig goed gerepareerd worden met een nieuw stuk en met kunsthars.
Ook de trappenploeg is weer bezig met het maken van een nieuwe trap, nu voor de Jan de Klerkstraat. Soms is extra mankracht en spierkracht vereist.
Na de zomer is ere nog werk voor deze mannen, namelijk het vernieuwen van de trap aan de buitenkant van Bastion V.
Na al het frezen en zagen moest de werkplaats in Bastion 8,5 nodig opgeruimd worden en schoongemaakt. Nu kunnen ook weer alles terugvinden.
Wij hebben gekozen om de nieuwe vloer in het Kruitmagazijn uit te voeren in hardhout (Kapur) en met ruimte tussen de planken zodat de vloer kan ademen,
Het werk op Bastion IV is nog niet klaar want er staan in totaal 5 kanonnen. Gelukkig zijn we aan het laatste affuit begonnen, Ook hier weer een balk die rot is, dus een stuk eraf gezaagd. Verder nog het ijzerwerk van de overige affuiten bijgewerkt en het kanon zelf niet te vergeten.
Gelukkig is er nu nog ander werk, zoals kijken of er vleermuizen in het witte bunkertje op Bastion VII zijn geweest. Helaas nog geen sporen gezien, hoewel de vloer wel nat was.
De trap in de Jan de Klerkstraat is geplaatst met behulp van vrachtauto met kraan van de gemeente, De oude is gelijk meegenomen.
In de werkplaats van Van Dijk is het werk ook gewoon door gegaan. Drie assen zijn (bijna) klaar, o.a. voor het affuit op het Prikkevest. Een aantal wielen zijn uit elkaar gehaald zodat stukken vernieuwd kunnen worden.
Na het schilderen van het kruitmagazijn is Bastion V aan de beurt. Vorig jaar zijn de slechte plekken in bhet stucwerk al gebikt, Nu dus weer mooi egaal maken. We hebben een nieuw soort paste gekocht en deze werkt prima op plaatsen waar gewoon stuc niet goed aan te brengen is. En dan de muur eerst met speciale silicaat grondverf insmeren.
We hebben hier onze steiger nodig en voor de zekerheid hebben we de stelling met draad en hangslot aan het bastion geketend.
Het laatste affuit op Bleijkers bolwerk wordt in de beits gezet en ziet er weer goed uit. En meteen door naar Bastion V. Weinig werk dus staan er weer goed bij.
Niet alleen Briellenaren genieten van de opgepoetste affuiten en kanonnen maar ook de andere bewoners van de vesting.
Werk aan de vesting mei en juni
Door: Werkgroep Kanonnen en Affuiten / Sander van ’t Verlaat
In mei scheen de zon, dus vooral buiten gewerkt aan de affuiten en gebouwen. Maar we hebben ook opnamen gemaakt voor 3 korte filmpjes, die te zien zullen zijn op een scherm in het Kruitmagazijn. Een vierde filmpje over het afschieten van een kanon en de voorbereidingen hiervoor zal in juli worden gemaakt. 
Zoals gezegd we hebben vooral aan o.a. de affuiten gewerkt. We zijn begonnen op Bastion I, molenbolwerk, met het recht leggen van de babette. Vervolgens grondig geschuurd en gebeitst.
Daarna zijn we naar Bastion II verhuisd. De affuiten hier waren in niet al te beste staat. Dus veel nieuwe stukken ingezet. Dit zijn weliswaar de eerste affuiten die wij hebben gemaakt, dus zo’n 10 jaar oud, maar het blijkt dat het hout van de eerste partij eiken van een andere leverancier was.
Er moest zelfs een balk vervangen worden. Dus het Kanon opgekrikt, een nieuw balk geplaatst en beitsen maar.
Het andere kanon op dit bastion, nr. 4, was in iets betere staat maar er moet veel aan gebeuren.
En soms ging het toch regenen en dan spoelt een deel van de witte verf van het kazemat.
Maar het eind resultaat van kanon 4 kan ermee door.
Het is logisch dat we daarna naar Bastion III zijn gegaan, achter de Melkmeid. Wel veel schuren en er waren ook wat scheuren. Deze hebben we eerst behandeld met anti-rot vloeistof. De volgende keer kan dit affuit in een eerste laag Zweeds rood gezet worden.
We hadden ook nog een nare verrassing. Van het andere affuit was een wiel weg. Dit gaat weer geld en veel tijd kosten als we het niet terugvinden in de vest.
Brielle 30 juni 2024
Namens de Werkgroep Kanonnen en Affuiten
Sander van ‘t Verlaat
Gevelsteen ‘DIT IS IN AMSTERDAM’
In de pui van de woning op Wellerondom 14 zit de gevelsteen DIT IS IN AMSTERDAM gemetseld. Deze gevelsteen is in september 1952 aangetroffen door metselaar J. van Dijk tijdens een verbouwing van een schoorsteen in het woonhuis van de heer Noordergraaf in de Koopmanstraat 7. De steen werd in de woonkamer onder een grote zware gietijzeren plaat gevonden. De afbeelding is een gezicht op Amsterdam vanaf het IJ met op de achtergrond de Nieuwe kerk en de Munttoren omgeven door stadswallen met ervoor een aantal koopvaarders. Links en rechts van dit tafereel bevinden zich 4 wapens met daarin letters gekrast. De steen zelf is gedateerd met 1585. Tevens staat er 1836 erin gekerfd. De heer Noordergraaf had naast zijn woonhuis op het Wellerondom 14 een juwelierswinkel. Pas in mei 1956 werd de steen boven de voordeur van het winkelpand ingemetseld. Er zijn twee foto’s te zien. Een zwart wit foto waarop duidelijk de gebouwen te zien zijn en een foto van de huidige situatie.
Werk aan de vesting; maart en april 2024
Door: Werkgroep Kanonnen en Affuiten / Sander van ’t Verlaat
We hebben een aantal affuiten naar binnen gebracht en gedemonteerd voor groot onderhoud. Soms is een deel rot, maar soms een hele balk.
Het voorlopig) laatste kanon gaan we op de Batterijweg zetten, tegenover het kanon aan de andere oever. Leuk voor de 1 april viering. Het hout voor de babette is op lengte gemaakt en wordt ter plaatse gemonteerd.
Ook het ijzerwerk van de gemonteerde affuiten worden onder handen genomen.
De trap aan de binnenkant van de wallen bij de Kaaipoort is nu helemaal klaar met een leuning en verbeterde stenen treden onderaan.
Maar de trappenploeg heeft alweer een (kleine) trap klaar. Deze komt op Bastion III.. Foto 10, 11
We hebben twee affuiten helemaal gerenoveerd en de eerste komt op Bastion V. Nee de foto’s die u ziet zijn niet het resultaat van vandalisme maar we hebben het kanon door een kraan van het affuit getild. Normaal gaat het plaatsen redelijk snel, maar deze keer zijn we zeker een half uur bezig geweest om het kanon op het affuit te leggen. Maar uiteindelijk succes!
Als we een kraan inhuren zorgen we dat we meerdere dingen op een ochtend doen. De tweede klus was op Bastion I bij de molen. De houten balken fundering was verrot en verzakt. Daarom eerst alles eraf gehaald zand erop en een stelcon plaat gelegd.
Als de plaat net niet waterpas ligt (voor de afwatering) kan het babette en de Affuit erop.
Maar ook deze keer duurde het erg lang voordat het kanon er eindelijk op lag.
De conclusie van de verhuurder was de hijskracht minder was geworden door ouderdom. Er moest nog een kanon geplaatst worden op de Batterijweg en dus eerst geprobeerd of deze kraan dit zwaardere kanon kon tillen. En de proef mislukte!
Geen nood. ’s Middags konden ze een zwaardere kraan sturen en die heeft de klus snel geklaard.
De laatste werkdag in april was mooi en dus weer terug naar het buiten. Het kleine trap is geplaatst op Bastion III.
De affuiten op Bastion I moeten geverfd worden. Dus eerst grondig schuren, want deze stonden nog in de verf.
En het klaphekje op de Langepoort weer draaibaar gemaakt.
Ook het “wild” op de wallen genoot van de mooie dag op Bastion VIII.
Namens de Werkgroep Kanonnen en Affuiten
Sander van ‘t Verlaat
Werk aan de vesting: januari en februari 2024
Door: Werkgroep Kanonnen en Affuiten / Sander van ’t Verlaat
Ik vond onderstaande foto nog. Wie deze compilatie gemaakt heeft weet ik niet, maar de overeenkomsten zijn opvallend.
Sommige oude affuiten zijn toe aan een totale renovatie. Soms is een hele balk zo rot dat deze vervangen moet worden, zoals deze nieuwe as. Soms volstaat schuren en opvullen van een rot plek.
Bij andere delen wordt het slechte stuk eruit gezaagd en gebeiteld en een nieuw stuk met lijm aangebracht. Daarna uiteraard schuren.
Een aantal leden van de werkgroep legt de laatste hand aan de trap. Dit is een vervanging voor de trap die naast de Kaaipoort staat aan de binnenkant van de wallen.
Om plaats te maken in de werkplaats wordt een gerenoveerd affuit weggehaald en tijdelijk opgeslagen op de gemeentewerf Foto feb 1 en feb 2
De affuitenploeg is alweer bezig met een volgend affuit.
De trap die we gemaakt hebben wordt geplaatst bij de Kaaipoort. Eerst nog wat graven om de trap vrij te maken, want deze ligt diep. Voor het zwaardere werk hebben we hulp van het kraantje van de gemeente. En dit gaat goed en wordt op het vrachtwagentje geladen.
We leggen eerst anti worteldoek neer, zodat het gras niet tussen de treden groeit. Daarna Legt de kraan de trap op zijn plaats. Met wat graaf en hakwerk ligt de trap eindelijk goed. Ere liggen een aantal brokken steen in de weg! De leuning eraan en de trap is klaar.
We hebben nog 1 kanon dat een plek moet krijgen. En dit wordt aan de Batterijweg, tegenover het kanon aan de andere kant van de haveningang. Eerst moet een gat gegraven worden voor de Stelconplaat. Hierover komt straks een babette van hout, waarop het affuit met kanon komt. Het begin is er.
Een kraan huren kost aardig wat, dus wij gaan meteen nog twee kanonnen van hun affuiten hijsen. De eerste is op Bastion V. Dit zal uit elkaar worden gehaald en de slechte balken worden vervangen.
Het andere kanon staat op de Prikkevest en ligt op een oud affuit dat we al verscheidene keren hebben gerenoveerd. Maar nu is het rijp voor de sloop.
Namens de Werkgroep Kanonnen en Affuiten
Sander van ‘t Verlaat
Gevelsteen ‘De Samaritaan’
Al jaren wordt het pand op nummer 126 van de Voorstraat, bij velen bekend als Grieks restaurant ´Petros´, gesierd met een gevelsteen. Helaas verslechterde de steen zienderogen. Gelukkig besloot Petros Kamtsis, de eigenaar van het betreffende pand, de gevelsteen te laten restaureren. Hiervoor werden de Kunstwacht, onze plaatselijke aannemer/ restaurateur Carola van Dijk en de Brielse werkgroep Gevelstenen ingeschakeld voor advies. Bovendien verleende de gemeente Voorne aan Zee een bedrag toe uit het Gevelstenen Restauratiefonds. Onder de gevelsteen is een grijze balk aangebracht met de tekst ‘De Samaritaan 1845’. Waarschijnlijk is deze tekst in 1845 toegevoegd bij het vernieuwen van de gevel. Nu, na vakkundige restauratie door de Kunstwacht is ‘De Samaritaan’ zoals oorspronkelijk bedoeld, een aanwinst voor onze stad!
Betekenis van Samaritaan
De gevelsteen stelt de barmhartige Samaritaan voor. Dit verhaal is afkomstig uit de Bijbel. Een man wordt overvallen, beroofd en voor dood achtergelaten. Een priester ziet hem liggen en loopt met een grote boog om hem heen. Een wetgeleerde doet dit even later ook. Uiteindelijk helpt een Samaritaan de gewonde man.
We weten niet hoe oud de gevelsteen is. Volgens het streekarchief blijkt dat er in het verleden al sprake was van de Samaritaan, want in 1666 krijgt de voogd over de kinderen van Vynck toestemming om huisraad e.d. van Jan Penning in diens huis ‘De Samariteijn’ te verkopen vanwege achterstallige huishuur. Vanouds is De Samaritaan bij een huis de aanduiding voor een chirurgijn of een herberg. Vaak in combinatie met olie of wijn, deze werden in de herberg gebruikt maar ook door een chirurgijn als geneesmiddel.
Voorstraat 126
Het huis ligt aan een bebouwde dijk (Voorstraat, Nobelstraat), dit is nog steeds terug te vinden in het pand. Want je als je het pand inloopt kom je halverwege via een trapje naar het benedengedeelte van het huis. Het huis dateert uit omstreeks 1600 gezien de sleutelstukken. Dit zijn ondersteuningsconstructies van hout voor de plafondbalken. In 1845 heeft het huis een nieuwe voorgevel gekregen. Deze lijstgevel met ramen geeft het pand een monumentalere uitvoering. De nieuwe voorgevel onttrekt het erachter liggende oudere en lagere huis geheel aan het zicht Hierdoor wordt een tweede verdieping gesuggereerd die er in feite niet is. Er is alleen een zolder aanwezig.
De bewoners
Wat we terug hebben kunnen vinden is dat het pand gebruikt werd voor ambachten. De eerste gevonden melding is van 1727 van Dirk Vermeer met als beroep broodbakker en dit loopt een lange tijd door tot 1859. Dan verkoopt Pieter van Beek (broodbakker) het pand aan Jonas Hijmans, een vleeshouwer. Deze verkoopt het pand weer in 1860 aan Hendrik Kruijmel, melkboer. Daarna volgen een aantal slagers. In 1965 vindt er een overdracht plaats van de slagerij A. Kruijne aan dhr. van de Stel. In 1993 wordt in het historische pand het Griekse restaurant ‘Rhodos’ gevestigd, waarna in 1995 Petros het restaurant overneemt.
Aanwinst voor onze stad!
De Brielse werkgroep Gevelstenen is blij dat mede door het restauratiefonds deze steen weer is opgeknapt. Dit restauratiefonds is samen met de voormalige gemeente Brielle en het Erfgoedgilde Den Briel in het leven geroepen om het aantrekkelijk te maken om bestaande en nieuwe gevelstenen door middel van een subsidie te laten restaureren of te plaatsen. Een deel van de restauratie kan hiermee vergoed worden mits de gevelsteen na toewijzing binnen een jaar gerestaureerd is.
Inlichtingen hierover kunt u vinden op de website: https://www.levedevestingbrielle.nl/gevelstenen/restauratiefonds
U kunt ook contact opnemen met Hans van Rutten via hans.vanrutten@upcmail.nl
Veel gegevens zijn ontleend uit de archieven van het Streekarchief Voorne Putten en het raadplegen van het boek “Voorne Putten” door Peter Don.
Werk aan de vesting september en oktober
Door: Werkgroep Kanonnen en Affuiten / Sander van ’t Verlaat
Werk aan de vesting september en oktober
Eind september zijn wij op onze onze jaarlijkse excursie naar Fort Altena geweest. Dit ligt ten zuiden van Gorinchem en is onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Foto1 t/m 6 exc
Daarna Woudrichem bezocht, een fraai stadje en met het voetveer overgestoken naar Fort Loevestein en ook hier rondleiding gehad door het kasteel en over de wallen.
Maar het werk is ook gewoon doorgegaan. We hadden een inventarisatie gemaakt van de affuiten; moest er behalve wat schilderen nog gedaan worden. En dat was meer dan we dachten. Veel van de affuiten moesten bijgewerkt worden maar bij anderen hebben we het rotte hout weggehaald met een Feinzaag, frees en ouderwetse hamer en beitel.
Daarna zijn de plekken bewerkt met een anti houtrot vloeistof en zij er nieuwe stukken eiken in gelijmd. En uiteraard geschilderd.
Het scharnier van een van de luiken van het Kruithuis was afgebroken. Dus eraf gehaald, Maar dat viel tegen want de luiken zijn zwaar.
Ook het andere werk ging gewoon door, zoals het schilderen van de deuren en muur van Bastion 8,5.
En onze maaispecialist Kees ging maar door met zijn machientjes
In oktober sloeg het weer om, dus veel binnenwerken aan renovatie van wielen en andere zaken. De trap voor het Bleijkers Bolwerk was al even klaar en de gemeente heeft de 2 delen voor ons naar het bolwerk gebracht.
Maar toen moesten de 2 delen ook nog passend aan elkaar gelijmd worden en met bouten vastgezet. Een loodzware klus,
Tijdens onze inventarisatie van de stand van de affuiten bleek dat in sommige hoeken van het affuit rot ontstond. De kanonnen stonden of waterpas of verkeerd. Dus met waterpas en krik en dunne blokjes hout de affuiten op afschot gezet. De achterkant is nu het laagste punt.
Hierbij ontdekten we toch nog onverwacht rot aan, zoals bij kanon 14 op Bastion VI.
Werk aan de vesting juli en augustus
Door: Werkgroep Kanonnen en Affuiten / Sander van ’t Verlaat
Werk aan de vesting juli en augustus 2023
Dit verslag heeft even op zich laten wachten ,maar hier is dan eindelijk het verslag van de afgelopen zomer. Bij mooi weer werken zoveel mogelijk buiten, maar aan de tweede trap is tussendoor ook afgemaakt. Na het frezen worden de treden met kit en schroeven geplaats en er is weer een trap klaar. Nu nog vervoeren naar het Bleijkers Bolwerk. En laten plaatsen met behulp van een kraan.
Delen van de buitenmuur van onze werkplaats, Bastion 8,5, waren ook toe aan een opknapbeurt. Eerst alle loszittende delen met een nieuwe slijpschijf weggehaald, daarna met B12 geëgaliseerd, geschuurd en in de grondverf gezet.
De zomer is ook de tijd oom de affuiten te inspecteren en het bleek dat sommige wielen slecht waren of door indroging vervormd. Dus demonteren en repareren door onze wielenspecialist Albert. Foto’s 6 t/m 8
Vorig jaar hadden we al gezien dat een paar affuiten grondig gerestaureerd moesten worden. Het eikenhout van deze affuiten komt uit een slechte partij hout. Dus ook nu weer aan de slag met Feinzaag, beitels enz. En soms gaat de rot verder dan je ziet, zoals bij dit kanon op Bastion IX.
Maar ook hebben we b.v. de bovenste balk helemaal vernieuwd. Dan moeten we eerst het kanon een stukje opvijzelen, rotte balk weghalen en een nieuwe plaatsen.
Afgelopen maand hadden we de nieuwe trap geplaatst bij Bastion VIII, aar er moest nog een leuning langs.
Bij Bastion V hebben vriendelijke mensen de luidsprekerpaal losgewrikt. Eerst provisorisch gerepareerd door onze huis elektricien Johan en nu heeft hij een nieuw speakertje aangebracht.
Bij de foto’s wordt de nieuwe bovenbalk van het affuit op maat gemaakt en de uitholling voor de arm van het kanon gemaakt.
De klaphekjes voldoen goed en wandelaars zijn er blij mee. Helaas worden ze soms te hard dicht geklapt en moet e.e.a hersteld worden. Het bord verboden voor honden staat nu op het hek als er schapen lopen. Goed idee van de eigenaar.
Werk aan de vesting mei en juni
Door: Werkgroep Kanonnen en Affuiten / Sander van ’t Verlaat
Hoewel het voorjaar voor ons een periode is waarin wij met vakantie gaan, waren er steeds voldoende werkkrachten aanwezig. De reclame voor de 1 April Ver. Op een muur van de tennisvereniging begint de schildering nog een smoel te krijgen. Het ontwerp is van Nico Smit en hij zet de tekeningen op de muur en de anderen mogen deze dan inkleuren.
De eerste grote trap van ruim 7 meter lang is klaar om geplaatst te worden. Gelukkig bestaat de trap uit twee delen die ter plaatse aan elkaar worden gemaakt. Door het grote gewicht hebben we een kraan ingehuurd, die de trap naar Bastion VIII tilt. De trap komt aan de rechterkant aan de buitenzijde (vestzijde) van het bastion. Onder de trap komt anti worteldoek, zodat de trap begaanbaar blijft. Later komt er nog een leuning langs.
Het werk gaat binnen ook door met het renoveren van een affuit. Sommige delen waren al rot en bleek dat deel van deze partij eikenhout niet goed was.
Ook het kanon langs de haven aan de Rochus Meeuwiszoonweg moet gerenoveerd worden. Dus met de kraan kanon eraf, nieuw affuit plaatsen en kanon er weer op.
Velen zullen al gezien hebben dat sinds begin dit jaar de zgn. “muziekbunker” op Bastion VII gerestaureerd wordt. De grond is van het dak want dat lekt. Dit gaf ons de mogelijkheid om er eens bovenop te kijken. Heel bijzonder, want dak is helemaal betegeld. Wij gaan later nog wat verfwerk en aanpassingen doen aan de luiken, zodat als de luiken openstaan er fotos geëxposeerd kunnen worden.
Door het mooie weer kon veel aan de 1 april schildering worden gewerkt. Het is veel werk ook omdat Nico veel inspiratie heeft. Maar eens zal het klaar zijn.
De laatste foto is een raadplaatje. Waar is dit en wat doen deze mannen. Eigenlijk heel simpel; aan de Batterijweg tegenover het kanon aan de Rochus Meeuwisweg moet ook een kanon komen. En zij geven aan waar het platform van kinderhoofdjes moet komen.
Wij wensen u en ons zelf een mooie zomer toe, want er is nog veel buitenwerk te doen op onze mooie vestingwallen.
Werk aan de vesting maart en april
Door: Werkgroep Kanonnen en Affuiten / Sander van ’t Verlaat
Werk aan de vesting maart en april
Weer een affuit klaar. Deze is geheel gerenoveerd. Maar de laatste staat alweer op stapel.
Een aantal jaren geleden hebben we een slechte partij eiken gehad. Dat merkte we pas na een paar jaar. Dus nieuw eiken besteld om balken die te rot zijn te vervangen.
Een ander deel van de ploeg heeft een nieuw project gevonden; het maken van trappen. We zijn begonnen met een kleine trap voor Bastion VIII. En de trap ziet er fraai uit als deze geplaatst is.
Nu kan het grote werk beginnen. We hebben een nieuwe boven frees aangeschaft om in de zijkanten de ruimte voor de traden te frezen. En omdat het Azobe hout is hebben we deze frees echt nodig.
De trap is zo lang dat deze uit twee delen bestaat. Dit was een goed besluit want ander had de trap niet in Bastion VIII 1/2 gepast.
En er komt veel zaagsel vrij, dus stofzuigen.
Als tussenprojectje hebben we een werkbank gemaakt. Alles van restanten hout die we hadden liggen. Hierop een gekregen bankschroef en een slijptol. We kunnen er weer tegenaan.
In mei gaan we de nieuwe trap plaatsen, maar daarvoor is een kraan nodig. Dezelfde dag hopen we ook een bestaand affuit te ruilen voor een nieuwe met deze kraan.
Werk aan de vesting: januari en februari 2023
Door: Werkgroep Kanonnen en Affuiten / Sander van ’t Verlaat
De renovatie van het affuit dat op het Wellerondom heeft gestaan nadert zijn voltooiing. Alle rotte plekken zijn verwijderd en nieuwe stukken hout ingezet. Nu alleen nog maar het monteren van de onderdelen.
We hadden nog geschaafde leuningdelen over van Bastion IX en de brug buiten de Langepoort had een aantal slechte delen. Dus daarom meteen ook maar aangepakt.
Na inventarisatie bleek dat er nog een aantal slechte trappen zijn die niet meer gerepareerd kunnen worden en dus geheel nieuw gebouwd moeten worden. Een zo’n trap ligt aan de buitenzijde van bastion VIII. Het demonteren bleek nog een hele klus want de vestingwal was glibberig door alle regen.
De renovatie van het affuit is klaar met al het ijzerwerk weer aangebracht.
Als het weer het toelaat doen we ook klussen buiten. Zoals bij de brug naar het Kruithuis.
De grond komt iedere keer op de bestrating en in het draaiwerk van de brug. Daarom met restanten Azobe aan beide zijden een keermuurtje gemaakt.
Het werk aan de nieuwe trap voor bastion VIII is begonnen. Voor elke trede en het zijn er ca 25, moet een inkeping in de zijkant van de trap gefreesd worden. Eigenlijk wordt de trap helemaal prefab gemaakt. Het is een heel werk maar ze hebben er zin in.
Werk aan de vesting; november en december
Door: Werkgroep Kanonnen en Affuiten / Sander van ’t Verlaat
In november kregen de prijs voor vrijwilligers van de Provincie Zuid Holland, de Erfgoedparel. En dit hebben we een beetje gevierd.
Er waren nog allerlei kleinere binnen klussen te doen, maar een aantal bikkels hebben verder gewerkt aan de leuningen en hekwerk op bastion IX.
De schroefgaten worden opgevuld met houten deuvels. We hadden er ca 50 nodig!
En zo zag het eindresultaat eruit.
In maart hadden we het kanon op het Wellerondom verwisseld voor een beter exemplaar. Na droging moest er flink geschuurd worden en bleken er een tweetal tussenbalken zo slecht dat deze vervangen moeten worden. Dit affuit is gebouwd van een partij hout die blijkbaar van mindere kwaliteit was.
De magazijnmeester, ondergetekende, heeft orde op zaken gesteld in onze voorraad schroeven, bouten en moeren en deze overzichtelijk opgeborgen.
Het werk bij Bastion VII is begonnen in december. Alle grond is eraf gehaald. Wij moesten het nummer van het bastion aanpassen.
Werk aan de vesting september en oktober 2022 en een onverwachte beloning
Door: Werkgroep Kanonnen en Affuiten / Sander van ’t Verlaat
Het werk aan de porten naar het voormalige zwembad en verloopt voorspoedig door het mooie weer.
En wij zijn blij met het resultaat, zeker in vergelijking met de oude toestand.
De poterne zier er strak uit en we hebben in de poort 8 oude foto’s van het zwembad opgehangen. De oudste dateer uit 1920, nog in gebruik bij de Torpedisten en de jongst uit 1975, net voordat het gesloten werd.
Het andere werk ging gewoon door. Onze maaier Cees Beije heeft nu een fietskar om de machines gemakkelijk te vervoeren
En wij hebben onze opslag in Bastion 8,5 verder opgeruimd en ingericht, Hier liggen de spullen die wij nodig hebben op de wallen, dus lekker dichtbij.
Er moest een klaphek verplaatst worden op Bastion IX, omdat de afrastering is verzet.
Onderaan de Langepoort was het klaphek “verdwenen”, dus een nieuwe geplaatst.
Voor de Vestingstedendagen heeft de WG onderzoek gedaan naar de Stelling van de Maasmonden tot het Haringvliet. Dit heeft geresulteerd tot 6 grote panelen die bij Bastion VII stonden. Ze zullen in Bastion VIII in de gang komen.
In september heeft de WG een werkbezoek/excursie gemaakt naar Fort Sabina in Heiningen, ten zuiden van Willemstad. Een groot fort uit de 19e eeuw met een deel gebouwd in de Franse tijd. Het is groot en hoewel er al haard aan het opknappen wordt gewerkt, is er nog veel te doen.
In de middag hebben we Klundert bezocht, nog wel met wallen maar met nog weinig historische bebouwing. Maar ze hadden bij het oude stadhuis wel kanonnen staan.
In oktober zijn we aan een nieuw project begonnen; het vernieuwen van de leuning van de trap op Bastion IX.
De voorbereiding van de leuningen is in bastion 8,5 gedaan.
Ook de hekken bovenop het bastion waren aan vernieuwing toe. Alle leuningen en een aantal palen.
Een aantal leden van de WG is aan de slag gegaan in Bastion VIII. Er moest nog een luchtrooster ingemetseld worden een stukken van het plafond van de gang zijn gestukt.
En de verassing kwam begin november. We waren een van de 5 finalisten voor de Erfgoedparelprijs van het Erfgoedhuis van de provincie Zuid Holland. Wij waren voorgedragen door de gemeente Brielle. Dit is het filmpje dat hiervoor gemaakt is.
https://www.erfgoedhuis-zh.nl/erfgoedparel/2022/finalisten-2022/gemeente-brielle/
Op 3 november was de uitslag en onze Werkgroep Kanonnen en Affuiten heeft de juryprijs gewonnen met 34% van de uitgebrachte stemmen. De prijs is een geldbedrag en een trofee.
Wij bedanken iedereen die op ons gestemd heeft.
Werk aan de vesting juli en augustus 2022
Door: Werkgroep Kanonnen en Affuiten / Sander van ’t Verlaat
We hebben de afgelopen maanden heel wat kleinere klussen van onze Todo lijst kunnen strepen en we zijn weer toe aan een grotere klus. Dat is de Poterne (doorgang in de wallen) naar het vroegere zwembad in de veste, tussen bastion I (molenbolwerk) en bastion II.
Het zwembad is aangelegd voor de Torpedisten en toen zij in 1922 vertrokken werd het door de Brielse bevolking gebruikt, totdat de Dukdalf gereed kwam in 1977.
Aan de stadszijde zagen de muren er nog redelijk uit. Maar aan de kant van de vest waren ze ronduit slecht en moesten we hele stukken wegbikken. En dat ging gemakkelijk ; zo slecht waren met name de zijmuren.
Met het bikken staan je met je neus erop en we zagen dat de poort aan de stadszijde het jaartal 1850 en aan de andere kant 1758. Wat zou hiervoor de verklaring zijn?
Bij een inspectierondje over de wallen bleek het hekwerk bovenop Bastion IX in slechte staat. Het hout is besteld en hopelijk kunnen we dat in september aanpakken.
Ik kreeg ook nog een interessant artikel uit een lokale krant van 1995 opgestuurd door Robert van Herk, die onderzoek doet voor het boek over Brielle. Dit is duidelijk een gevalletje achterstallig onderhoud.
Tussendoor hebben we de houten pennen in de assen gemaakt, zodat deze er niet af kunnen, maar wel draaien(soms).
De muren worden vrijgemaakt van grond, zowel aan de zijkanten als bovenop. Na het hakken worden de grote gaten met zandcement opgevuld.
De losse verf en bladders worden afgestoken of met grof geweld met een lamellenschijf bewerkt. De gehele muur wordt met een soort voorstrijk ingesmeerd en dat blijkt niet altijd te lukken in een keer. De B14 (een fijne cement toplaag )blijft niet zitten en moet opnieuw.
Dit proces herhaalt zich totdat alle muurdelen met B14 een toplaag hebben. En dat vergt hel wat zandcement en UP210 (weer een ander soort cement).
De toplaag is bijna klaar voor de eerste laag grondverf. Het ziet (bijna) professioneel uit.
Het is zover! De grondverf wordt aangebracht.
In een weekeinde in augustus kregen we een melding dat het houten klaphek aan de buitenkant van de Langepoort weg was. Dus snel hout gekocht en een nieuw gemaakt.
In augustus kregen we ook onze nieuwe werkkleding met eigen logo; niet alleen een shirt maar ook een jas in zomer en winter uitvoering. Wethouder van Ravenhorst was hierbij aanwezig.
Lezing Brielse Gevelstenen in oktober
Wandelend door de vesting Brielle komt u meerdere gevelstenen tegen. U heeft zich misschien wel eens afgevraagd wat de betekenis van zo’n gevelsteen is waarom deze daar is aangebracht.
In de tijd toen huisnummers nog niet in gebruik waren, wilde de bakker, de slager, de timmerman en zo meer wel graag kenbaar maken waar hij te vinden was. Zo ook de chirurgijn, de herberg ot het gasthuis. Dit deed men dan middels een gevelteken of uithangbord. Het aanbod van gevelstenen in Brielle is gevarieerd. Er zijn heel oude stenen tot nieuwe, gekleurde of ongekleurde, met uitgebreide voorstellingen of juist niet.
Op zaterdag avond 22 oktober 2022 komt Fré Eggens, voorzitter van de werkgroep “Gevelstenen” in De Sjoel vertellen over deze Brielse gevelstenen en hun verhalen. Zet de datum in uw agenda want het belooft een heel interessante avond te worden.
Evenementen info
datum: zaterdag avond 22 oktober 2022
tijd: 19.30 uur, zaal open 19.00 uur
locatie: voormalige synagoge (De Sjoel) Turfkade 16 te Brielle
reserveren: is noodzakelijk en dit kan tot en met donderdag 20 oktober 2022 via sjoelreservering@kpnmail.nl met vermelding van het aantal personen
tickets: de entree bedraagt € 6, = per persoon. U betaalt contant aan de zaal.
Werk aan de vesting: mei en juni 2022
Fotoverslag mei-juni 2022 – door werkgroep Kanonnen en Affuiten van Erfgoedgilde Den Briel
Een groot deel van de maand mei zijn allerlei kleinere klussen geklaard, zoals Bastion IX met de maquette gereedmaken voor de opening. En het afmaken van verschillende verfwerk.
Ook werd het plaatsen van een kanon op Bastion VIII voorbereid, o.a. het maken van een kopschot en het zoeken naar een strategische gelegen plek. Uiteindelijk is besloten voor een niet erg gemakkelijk bereikbare plek maar wel in het schootsveld van de toegangsweg naar de Langepoort.
Tijdens deze zoektocht “: vonden” we nog een trap aan de buitenkant van de wal die nodig gerenoveerd of vervangen moet worden.
Op 31 mei is de maquette van Brielle, zoals het was in 1572, officieel geopend. Wethouder Andre Schoon verwelkomde iedereen en onze archivaris van het Streekarchief Aart vd Houwen vertelde de aanwezigen hoe deze plek er in 1572 ongeveer uitzag met o.a. een sluisje onder de toegangsweg naar de Noordpoort.
De opening, eigenlijk het openen van de deuren, werd verricht door 2 leden van onze Werkgroep. En het publiek stroomde toe!
Er zijn 6 historische figuren waaronder Lumey en Willen van Oranje maar ook Koningin Elisabeth van Engeland, die iets vertellen over deze periode in 1572. En ze spreken ook Engels.
Ook in juni blijft het weer goed genoeg om schilder klusjes te doen, zoals aan Bastion V. De buitenkant slechte plekken met heel dunne cement bbijgewerkt en daarna geschilderd in de “nieuwe” kleur wit. Ook de binnenkant heeft been opfrisbeurt gehad; na een grondige schoonmaak hebben we de vloer bijgewerkt, want er waren allerlei plekken van een oude lekkage.
Deze knappe Franse soldaat zou in Bastion V moeten staan, maar helaas is hij te lang (en hij kan niet zitten), dus tijdelijk naar het Kruitmagazijn gebracht.
Helaas hebben we nog geen vleermuizen gezien, die in de speciaal ingerichte plaats op Bastion VII, de winter hebben doorgebracht. Wel hebben de verblijfplaatsen uitgebreid met holle bouwstenen. Later dit jaar gooien nog water op de vloer en zetten we een bord neer waar ze naar binnen kunnen. En dan maar hopen dat ze deze plek kunnen vinden.
Op 16 juni hebben we een affuit en kanon geplaatst op Bastion VIII en daarbij was veel materieel voor nodig, een kraan en een aanhangwagen met trekker om het kanon over de wallen te vervoeren.
Er heeft hier nog nooit een kanon gestaan dus moest alles nog gedaan worden, zoals de plaatst uitgraven, zodat het kanon de toegangsweg naar de Langepoort onder schot kan houden, het aanbrengen van het kopschot en zand met daarop een Stelcon plaat.
Als de plaat waterpas ligt kan het babette geplaatst worden en daarop komt het affuit op blokken zodat de wielen vrij blijven.
Gelukkig kon de aanhangwagen in de buurt komen om het kanon op het affuit te plaatsen. En we nu 25 kanonnen op de wallen (en in Brielle) staan, plus het kleine kanon bij het Kruithuis. Nog een kanon te gaan en deze komt op de Batterijweg.
Er blijven altijd klusjes te doen en we hebben een lijst hiervan gemaakt. Hierop stond ook het opknappen van het affuit en kleine kanon bij het Kruithuis.
Namens de Werkgroep Kanonnen en Affuiten
Sander van ‘t Verlaat
Gevelsteen ’t Catteslop
Al ruim twintig jaar vieren de buren van de Voorstraat en Lijnbaanstraat het 1 aprilfeest samen in de straatgroep ’t Catteslop. Om dit te vieren heeft de groep in juni 2022 door de Zeeweg Pottenbakkers in Rockanje een gevelsteen laten ontwerpen die door aannemersbedrijf van Dijk vakkundig is ingemetseld. De steen vertelt het verhaal van de naam van de straatgroep.
In het nauwe sloopje, tegenwoordig de Lijnbaanstraat, werden in vroeger tijden de netten van de vissers gedroogd en ook de kooksters van het nabijgelegen Sint Jacobs Gasthuis gooiden hier hun afval. Dit alles trok veel katten aan, vandaar de naam ’t Catteslop.
Je kunt de steen bekijken in de Lijnbaanstraat tegenover nr. 2
Naar de overzichtkaart met álle Brielse gevelstenen >
Openstelling Kazemat Bastion IV
Beleef de Nederlandse geschiedenis op onze vestingwallen!
1 April 1572 is de dag waarop de Geuzen de Noordpoort ramden en de Spanjaarden verjoegen. Deze dag luidde het einde van de Tachtigjarige oorlog in en is de basis van het Nederland zoals we het nu kennen.
Op de locatie van deze belangrijke historische gebeurtenis, bastion IX, is de geschiedenis vanaf vandaag beleefbaar gemaakt. Daar in de bunker is een interactieve tentoonstelling te zien, met o.a. een maquette van de situatie in 1572. De tentoonstelling werd geopend op 31 mei:
Toeristen en inwoners van Brielle kunnen vanaf nu de interactieve tentoonstelling op hun wallenwandeling bekijken, want regelmatig zullen de deuren worden opengezet van deze ‘kazemat’ of ‘bunker’.
Er wordt nog gezocht naar mensen / omwonenden die de deuren één week per jaar dagelijks willen openen en sluiten. (Opgave: sanderverlaat@planet.nl).
Combineer je bezoek met een complete wandeling over de wallen, waarbij je ook Bastion V elke dag en het Kruithuis (weekend) kunt bezoeken.
GEEN KAZEMAT
De woorden kazemat of bunker zijn niet accuraat volgens streekarchivaris Aart van der Houwen voor het gebouwtje dat in 1881 op Bastion IX werd gebouwd, maar sindsdien vooral voor opslag en recreatie is gebruikt. Het gebouwtje is formeel een ‘remise’, dat is de militaire naam voor bomvrije opslagruimte.
MAQUETTE
Deze maquette is niet de maquette die later dit jaar in het museum wordt geplaatst van vestingstad Brielle in huidige tijd. De maquette in de remise op Bastion IV is gemaakt aan de hand van de vroegste tekening van Brielle, die dateert van omstreeks 1565 en is van de hand van Jacob van Deventer. Van Deventer heeft in opdracht van Filips II, de koning van Spanje en Heer der Nederlanden, alle steden van de Nederlanden in kaart gebracht. De plattegrond is heer nauwkeurig, maar voor de bebouwing had Van Deventer weinig belangstelling. Hij gaf slechts aan waar de kerken en kloosters stonden. Dat deed hij in een afwijkende schaal.
Meer foto’s van de opening:
Werk aan de vesting maart en april 2022
Foto-verslag door: Sander van ’t Verlaat, werkgroep Kanonnen en Affuiten
Wij wilden dat Bastion IX er voor 1 april weer netjes bijstond. We hadden namelijk grote delen van het pleisterwerk dat ,los zat weggehakt en weer aangesmeerd. Dus met man en macht aan het werk, want er moest nog meer gebeuren voor 1 april.
De maquette van Brielle in 1572 kwam er aan en hoewel wij niets aan de installatie hoefden te doen, kwamen een paar extra handjes wel van pas.
Er gebeuren soms vreemde dingen op de wallen. We hadden net ons laatste klaphek geplaatst op Bastion V, toen we zagen dat de afrastering van de schapen was verplaatst. Allen op de rechterhelft stond het hek er nog. Na overleg en bestudering van de tekeningen bleek het te kloppen. Dus het klaphek maar verplaatst naar de plek waar de waterpoort heeft gestaan aan het einde van het Maarland NZ.
Nu de maquette in het kazemat stond konden de glazen deuren geplaatst worden. Gelukkig bleek ons meetwerk en de mal te kloppen want de glazen pui paste precies. Daarna het stuk tussen de dorpel en de pui nog volgestort met cement.
Het bezoek van Koning Willem Alexander deed os besluiten om het affuit op het Wellerondom te vervangen door een fraaier exemplaar en het kanon ook nog een keer te schilderen. Gelukkig hadden we nog een affuit in voorraad.
Het andere affuit (tijdelijk geparkeerd bij het kruitmagazijn) gaan we op Bastion VIII plaatsen. De babette was al gemaakt en stond in opslag bij de Gemeentewerf. Maar het kopschot moest nog even gemaakt worden. Met een vooruitziende blik hadden het hout hiervoor al eerder besteld.
Na een winterse 1 april viering knapte het weer op en dus schilderen. Dit keer Bastion VIII en ½. Soms moet je erbij gaan zitten voor dit “zware” werk
Ook het vleermuisverblijf op Bastion VII had nog wat werk nodig. Allereerst is de vleermuis gemaakt door Willy Groot, geplaatst worden en de naam erop geschilderd worden. Het is een prachtige vleermuis en nu maar hopen dat de echte ook snel dit plekje weten te vinden.
Het oude affuit van het Wellerondom is naar de werkplaats gebracht om eens goed onder handen genomen te worden. De slijtage door al die spelende kinderen weer wegwerken.
Tot slot een sfeerplaatje. Niet alleen wij mensen vertoeven er graag maar de schapen hebben het ook naar hun zin.
Oudheidkamer weer open
01-04-2022
De Oudheidkamer (met tentoonstelling 1 aprilvieringen) in het Kruithuis op Bastion II bezoek je zaterdag van 11.00 tot 16.00 uur en op zondag van 12.00 tot 16.00 uur. Gratis toegang, donatie wordt gewaardeerd.
Foto onder: Nico Smit van Erfgoedgilde Den Briel (werkgroep kanonnen & affuiten) herstelt een muurschildering die deze winter is aangetast door vocht.
Werk aan de vesting; januari en februari 2022
Fotoverslag door de Werkgroep Kanonnen en Affuiten
Omdat we veel werk buiten hadden te doen, konden we ondanks de Corona perikelen toch werken.
De kazemat die wij Bastion 8 ½ genoemd hebben (ligt tussen bastions VIII en IX) wordt opgeknapt om geschikt te maken voor de opslag van verf en andere materialen van de werkgroep. Dat betekent de binnenkant stuken en verven, planken in de nissen maken. Ook de buitenkant zal flink onderhanden genomen worden. Ook wordt elektra aangelegd.
Een andere ploeg is bezig met de buitenmuren van Bastion IX. De grote gaten zijn inmiddels opgevuld en op wat details kan de buitenkant geverfd worden in de nieuwe kleur “Briels wit”. Het Kruithuis heeft al deze kleur.
Onze kunstenaar Nico is bezig de muurschilderingen in het Kruithuis te herstellen. Deze waren aangetast door het vocht.
Onze elektricien ligt de laatste hand aan de stroomvoorziening in 81/2.
In de werkplaats zijn een aantal anderen de laatste affuiten aan het afmaken. Het zal echter na 1 april zijn als deze geplaatst worden.
De kazemat op Bastion IX zal het tehuis worden voor een maquette van Brielle zoals het eruit zag in 1572. Daarvoor moest wel stroom aangelegd worden. Binnen is het klaar maar de kabels moeten nog ingegraven worden.
Gelukkig hadden we hulp van een kundige kraanmachinist die de geulen hebben gegraven. Bijna 100 meter naar Bastion IX en nog eens 60 meter naar bastion 81/2.
Tijdens het graafwerk kwamen veel stenen naar boven maar we denken ook een stukje van de oude stadsmuur.
Namens de Werkgroep kanonnen en Affuiten
Sander van ‘t Verlaat
Nieuwsbrief 10: Binnenstad- en havenvisie
Brielle, 27 oktober 2021
Klik hier om de nieuwsbrief te bekijken.
Voor actuele informatie, ga naar: www.brielle.nl/binnenstad-en-havenvisie
Werk aan de vesting: november en december 2021
Gelukkig hebben we ook nog wat klussen te doen waarbij we niet in een ruimte en (te) dicht op elkaar moeten werken.
We gaan verder met het voorbereiden van Bastion IX; de mantels voor de kabels worden gelegd en afgedekt met cement. De dorpel is eindelijk gekomen en na deze op maat gemaakt is, geplaatst in de cement. Ook maken we een mal voor de glazenpui die op de dorpel komt.
In het plafond zit achterin een gat. Er komt wat water binnen, dus graven. Er zit een gresbuis in. Die zullen t.z.t. met een steen afdekken.
De buitenkant moet ook nog onder handen genomen worden. Dus bikken! Het gat wordt steeds groter. Een deel van de pleisterlaag is losgelaten van de stenen. Dus daarna met dunne cement aangestreken.
Op Bastion IX moet het hekwerk rond de kanonnen verplaatst worden, zodat de schapen er niet meer bij kunnen.
Ondertussen wordt de binnenkant van IX betreken met een kleurloze coating om het loszittende cement te stabiliseren.
Gelukkig zijn veel Briellenaren blij met ons werk, getuige dit Facebook bericht.
In december proberen nog allerlei klusjes te doen die waren blijven liggen. Het weer klaart iets op en onze huisschilder :Peter gaat meteen aan de slag met de buitenkant van Bastion V. Het laatste klaphek wordt geplaatst bij Bastion V en de leuning van de trap bij het Kruithuis wordt vernieuwd met gerecycled hout! Foto
Het werk in Bastion VIII i/2 gaat gestaag verder. De ondergrond is bewerkt met een coating. Daarna wordt het stucwerk hersteld en dan geschilderd.
Namens de Werkgroep Kanonnen en Affuiten
Sander van ‘t Verlaat
Werk aan de vesting: september en oktober
Schuren, plamuren en verven; een race tegen de klok om zo veel mogelijk affuiten en kanonnen een opknapbeurt te geven. Op de foto’s hieronder ziet u het opknappen van de affuiten en kanonnen (die eerst ontroest worden) op het Bleijkers Bolwerk. En de schapen willen ook meehelpen.
Sommige affuiten, zoals op het Prikkevest waren door ons al gerenoveerd, maar delen waren rot en zijn vervangen. Na een verfbeurt zie je er niets meer van.
Het affuit op het Prikkevest stond nog niet op een babette. Met behulp van een kraan hebben we dit gedaan en staat het kanon weer goed op. Eigenlijk horen hier geen kanonnen te staan. Ravelijnen zijn gebouwd als vooruitgeschoven verdediging bij poorten en zoals hier een haveningang. Als de vijand oprukte werd het ravelijn snel verlaten en zouden de kanonnen tegen de verdedigers gebruikt kunnen worden!
Maar er niet alleen geschilderd. De kazemat op Bastion II achter het Kruithuis werd geschilderd in de “nieuwe” kleur wit die ook voor het Kruithuis werd gebruikt En natuurlijk verder werken aan de affuiten.
Binnen werd er gewerkt aan repareren van oudere wielen en het maken van nieuwe. Ook is het hout geschaafd voor het laatste affuit. En er werd “bijgeklust”, zoals Peter die de handkar van de wasvrouwen voor het 1 april spel opknapt.
In oktober zijn we begonnen om de kazemat op Bastion IX van binnen op te knappen en geschikt te maken voor een installatie over 1 april 1572. Hiervoor moet er stroom aangelegd worden en in de kazemat hebben we sleuven gehakt voor de leidingen.
In oktober hebben we veel wind gehad en een van de bomen moest worden weggehaald. Hierbij werd de brug en trap beschadigd. Gelukkig draait de brug nog wel en is de schade te verhelpen.
Sander van ’t Verlaat, Werkgroep kanonnen en Affuiten
Waar ligt de vestinggrens?
In september 2021 kregen we de volgende vraag binnen via de website:
‘Waar ligt de grens van de Vesting Brielle? Aan de binnenzijde van de gracht? Aan de buitenzijde van de gracht? Of net als bij de Hollandse forten over de eerste aanwezige sloot? En hoe is die grens aangegeven of gemarkeerd?’ – Steph Niklaas
Later werd de vraag aangevuld:
‘Ik heb net een dag doorgebracht in/op de Vesting Hulst, maar daar kwamen we ook niet veel verder dan de buitenste vestingwerken als grens te duiden. Het is mogelijk dat de vestingwerken die tussen 1400 en 1600 zijn gerealiseerd, in het geheel geen grens of kaders hadden of hebben gekregen. Maar als er een contrescarp is aangelegd hoort die zeker bij de vesting, lijkt mij. Des te meer ben ik nieuwsgierig naar andere opinies omtrent de buitenste grenzen van een vesting.’
We legden de vraag voor aan Aart van der Houwen van Streekarchief Voorne-Putten en kregen het volgende antwoord:
‘Het probleem is wat we precies onder een grens moeten verstaan. Zo kunnen we ook het schootsveld nog binnen die grenzen trekken. Maar wanneer we ons beperken tot de vestingwerken is de gracht inderdaad niet de uiterste grens. Ik ben het met de vragensteller eens dat een contrescarp deel uitmaakt van de vesting. Ik zou zelfs nog verder gaan: ook de enveloppe met de buitengracht maken deel uit van de vestingwerken. Helaas krijgt die buitenste schil van de vesting weinig aandacht.’
Zo leren we weer wat bij!
Foto: Piet de Winter
Werk aan de vesting in juli en augustus
Fotoverslag 7 september 2021 – door: Sander van ’t Verlaat
Deze zomer willen we zo veel mogelijk affuiten opknappen en schilderen. Na een aantal jaar hebben die weer wat onderhoud nodig. Maar we beginnen met het afmaken van de vleermuizenbunker op Bastion VII.
De ophanging wordt bevestigd en dan is het “alleen nog maar” ophangen. Met vereende krachten gebeurt dit.
De buitenmuur en de ezelsrug worden nog wat geverfd.
De graffiti aan de binnenkant zijn verdwenen onder een laag zwarte muurverf en de planken voor de vleermuizen zijn aangebracht. Helaas niet op de goede manier! Dus opnieuw en we schroeven meteen nog wat planken tegen de muur.
Om het vleermuizen verblijf worden nog bloemen ingezaaid , zodat het volgend jaar er nog beter uitziet. Peter Krijgt advies van een expert, welke zaden we moeten kopen.
Zolang het redelijk mooi weer is gaan we bij alle affuiten onderhoud plegen, dwz schuren, schuren, een beetje plamuren en dan pas verven. Gelukkig hebben we een generator zodat het schuren elektrisch kan.
Soms zijn de affuiten nog in redelijke staat, maar voor de affuiten bij de haven en op het Prikkevest is het een ander verhaal. Het affuit aan de haveningang wordt elk jaar met 1 april afgeschoten en moet dus wel betrouwbaar zijn. Een deel van de balken was al gescheurd toen wij het monteerden, dus de scheuren gevuld. Dit bleek niet voldoende, dus de bovenste balk verwijderd en een nieuwe gemaakt. En gelijk daaronder een nieuw stuk hout ingezet.
De affuit op het Prikkevest was bestaand en door ons gerenoveerd. Maar de staat is niet best. We gaan dit affuit dan ook binnen afmaken.
Maar na hard werken zijn de kanonnen en de affuiten er weer prachtig uit.
Ondanks de grote opknapbeurt van het Kruithuis op Bastion II, was deze weer aan een verfbeurt toe. Dit is door professionele schilders gedaan; wij worden te oud op hoge steigers te klimmen.
Tijdens een regenochtend zijn we bezig geweest in Bastion VIII om verflagen te verwijderen die door zoutuitslag los kwamen. Daarna is er een speciale pasta opgesmeerd en nu maar wachten hoe dat werkt.
En we hebben een nieuw lid, Niek Blom, in onze werkgroep. Volgende keer zal ik die aan u voorstellen.
Namens de Werkgroep Kanonnen en Affuiten
Sander van ‘t Verlaat
Werk aan de vesting: mei en juni
Foto-verslag mei / juni 2021
We maken nog de laatste klaphekjes en plaatsen die, zoals bij de Langepoort en Bastion VIII.
Wel vonden we de hekjes er te nieuw uitzien. Dus onder leiding van Nico Smit hebben we de hekjes d.m.v. meerdere beitsen veroudert.
De maaier in onze groep, Kees Beije, is al weken bezig het gras bij de kanonnen en andere plaatsen te maaien. Maar ook moet hij zo nu en dan onderhoud plegen.
Ook waren er dagen met minder goed weer en zijn allerhande klussen uitgevoerd, zoals het lassen van de trekstang in het Kruitmagazijn.
In Bastion VIII is op plaatsen met veel schimmel pasta aangebracht. Nu maar hopen dat het werkt. Ook is de eerste van de spanjolet sluitingen weer gemonteerd.
In juni is het werk doorgegaan aan de vleermuisbunker op Bastion VII. De rail voor de nieuwe schuifdeuren is opgehangen en de binnenkant zwart geschilderd. Oook het laatste schilderwerk aan de buitenkant is afgemaakt.
Ook de deuren worden afgemaakt en de nieuwe rollen aangebracht.
En er wordt geschuurd aan de kanonnen en affuiten. We willen dat alle kanonnen er in 2022 er “pico bello” bij staan om de vijand op afstand te houden.
Eigenlijk zijn de kanonnen de reden dat wij in 2013 zijn opgericht als Werkgroep Kanonnen en Affuiten. Maar sinds het begin hebben we ook een aantal bouwwerken op de wallen onder handen genomen. Zowel aan de buitenkant als binnen, zoals Bastion V, Bastion VIII en het Kruitmagazijn.
Misschien moeten we onze naam maar veranderen in Werkgroep Wallen Of Werkgroep Brielse Wallen.
Namens de Werkgroep Kanonnen en Affuiten,
Sander van ‘t Verlaat
Oudheidkamer weer open!
We hebben heel fijn nieuws, voor wie het nog niet gehoord heeft: het kruithuis is weer open na een lange sluiting wegens coronatijd!
Deze video ontvingen we van stadsgids Piet de Winter. Hij neemt ons nog even mee naar dit mooie Brielse erfgoed:
Op zaterdag van 11 tot 16 en op zondag van 12 tot 16 uur loop je binnen en kun je de expositie over 1 April Vieringen door de jaren heen bezoeken. En er zijn nieuwe aanwinsten hebben we gehoord!
Nieuwsbrief 8: Binnenstad- en havenvisie
Brielle, 1 juni 2021
Klik hier om de nieuwsbrief te bekijken.
Voor actuele informatie, ga naar: www.brielle.nl/binnenstad-en-havenvisie
Gevelsteen Kaatsbaan 16
Een moderne gevelsteen die de bewoning van deze woning door de jaren weergeeft.
Beschrijving van de afbeeldingen
Centrale figuur is een ruimtevaarder in zijn ruimtepak.
Twee nonnen in habijt flankeren de centrale figuur.
Zowel ruimtevaarder en nonnen staan in een gotische ruimte, die associaties oproept met een kerk of met een raket.
Bovenaan, in een horizontale strook staan twee leerkrachten, een vrouw en een man. Zij wijzen met een stok naar een schoolbord waarop 2020 staat.
Verklaring van de afbeeldingen
De ruimtevaarder slaat op Wubbo Ockels (1946-2014) die tussen 1947 en 1955 in het huis heeft gewoond. Hij ging op 13 oktober 1985 als eerste Nederlander de ruimte in.
Hij woonde hier met zijn vader en moeder, zijn zusje en jongere broertje.
De nonnen vertegenwoordigen de vier Zusters van de Goddelijke Voorzienigheid Sittard, die van 1972 tot 1974 elk een kamer bewoonden in het huis. Een van de zusters kreeg later als zuster Clementine een zekere bekendheid in Brielle als levensgezellin en huisgenote van Deken Ten have.
De beide leraren staan voor alle leerkrachten die in de loop van de tijd in het huis hebben gewoond. Een bekend echtpaar was de heer en mevrouw Slikkerveer. Zij woonden hier van 1960 tot 1971. De heer Slikkerveer was hoofd van de B.L.O. te Brielle.
De gevelsteen is gemaakt voor Leo en Cora Arkenbout die er nu wonen.
De steen is gemaakt door Ruud Bergkotte van de Zeeweg Pottenbakkers te Rockanje.
Tekst: Brielse Mare, Jaargang 30-nummer 2 oktober 2020
Kaatsbaan, 1935:
Huidige situatie:
Naar de kaart met alle Brielse gevelstenen >
Werk aan de vesting: maart en april
Door: Sander van ’t Verlaat, 2021
Vorig jaar stond er water in de linker gang van Bastion VIII en ook afgelopen winter weer. Daarom besloten om een dompelpomp te installeren die automatisch de hoogte van het water in de gewelven van het bastion reguleert. Makkelijker gezegd dan gedaan; er moest een flinke betonboor aan te pas komen. En de pomp werkt!
De schapen hadden begin maart de schotten van de toekomstige vleermuisbunker omver gelopen en gebruikten deze voor de nacht. Dus uitmesten en ook de rails voor de schuifdeuren weghalen voor het stuken. En we plaatsen een hek rondom deze kazemat met een klaphek, zodat de schapen er niet meer in kunnen.
Omdat we alleen buiten werken is onze uitvalbasis het kruitmagazijn. Dit bord is er niet voor ons maar voor de toeristen. Vanaf 1 april staan de luiken elke dag weer open.
We gaan dit voorjaar ook de trappen repareren of weghalen. Zoals de trap aan de buitenkant van het Bleijkers Bolwerk. Deze heeft geen nut en er waren al treden uitgetrapt. Bij het slopen bleek dat de meeste treden en de zijkanten nog in goede staat waren. Dus deze worden hergebruikt. Het klinkt makkelijk maar door de steile wal moesten met man en macht de delen naar boven brengen.
Ondertussen is de fabricage van klaphekken doorgegaan. Nog 3 erbij, allemaal op de bastions V t/m IX. Aan deze kant blijven de schapen ook op de wallen grazen en in plaats van de wrakke overstapjes komen er nog 4 klaphekken bij.
In april is het werk aan het bunkertje op Bastion VII begonnen; niet gehinderd door loslopende schapen. We hebben besloten om het stucwerk aan deze zgn. vleermuisbunker uit te besteden. Er moest een “dikke laag” stuc op en dat moet in lagen. Niet te doen voor een stelletje goedwillende amateurs. Het resultaat mag er zijn.
Nu nog de schuifdeuren maken, zoals bij bastion 7,5, verven en de kazemat “inrichten” voor de vleermuizen.
Delen van de afgebroken trap van het Bleijkers Bolwerk waren nog zo goed dat we die hergebruikt hebben. Maar wel met een verbetering. De traptreden hebben antislip stroken gekregen. Een van de trappen ligt nu bij Bastion IX.
Gevelsteen Basisschool `De Brielse Veste’
M.H.Trompstraat 24b
Deze school is ontstaan door een samenwerkingsverband tussen de voormalige Meester Eeuwoutschool en CBS Geuzenschip.
De fusie is tot stand gekomen op 1 September 2020.
Ter gelegenheid van deze fusie heeft Beeldend kunstenaar Willy Groot uit Brielle een gevelsteen gemaakt die nu de entree van de school siert.
De symboliek op de steen heeft de volgende uitleg:
Geuzenvlag:
Doorzetten / Volhouden.
Durf / Lef / Dapper.
Kansen pakken.
Grensverleggend.
Potlood in bloei:
Creativiteit
Groeien.
Ontwikkelen.
Leren.
Ons hart:
Verbinding.
Respect.
Verteouwen.
Vriendschap.
De Veste:
Kracht
Bron / Stromend.
Aanpassingsvermogen.
Veilig.
Het logo en de bijbehorende uitleg (storytelling) gemaakt is door Vivian Langmaack.
Bijgevoegde foto uit 1957 laat de oude OLS en op de achtergrond CBS Het Geuzenschip
(st. Leonardus) zien. Op de plaats van de oude OLS staat nu Basisschool `De Brielse Veste’:
R.K. Basisschool-Sint-Leonardus in 1972, later CBS-Geuzenschip:
Eerste O.L.S. Meester-Eeuwout in 1983:
De school nu: foto vóór de fusie:
De school nu: foto ná de fusie:
Gevelsteen De`Brielse Veste’ vervangt de gevelsteen van O.B.S Meester Eeuwout die enkele jaren de entree van de school gesierd heeft*:
Klik voor alle Brielse Gevelstenen >
Werk aan de vesting: januari en februari 2021
Tekst en foto’s: Sander van ’t Verlaat – Werkgroep Kanonnen en Affuiten
In januari zijn we weer begonnen met werken; met natuurlijk 1,572 mtr afstand en met max. 2 personen aan een klus.
Omdat het nog koud was zijn we begonnen in Bastion VIII. We zijn begonnen met het repareren en vervangen van de luchtroosters. De nieuwe roosters zijn niet van messing, maar dat is niet te zien want ze zijn zwart geverfd.
Het bleek dat er eerst veel cement gebikt moest worden voordat de oude kapotte roosters eruit gehaald konden worden. Na plaatsing moest dit weer hersteld worden.
In dit bastion zitten nissen die elk hun eigen verse luchtvoorziening hebben. Bovenin de nis zit een klepje dat met een pijp is aangesloten op de grote luchtkanalen. Ingenieus!
Hierna zijn we aan de slag gegaan om de messing spanjolet sluitingen van de deuren weer schoon en gangbaar te maken. Daarover later meer.
In februari klaarde het weer op en zijn we buiten aan de slag gegaan. We zijn begonnen op Bastion VII waar achter het grote gebouw een kleine kazemat ligt. Deze wordt ingericht als vleermuizen onderkomen.
Vorig jaar hadden we dit gebouw al open gebroken en het losse stucwerk verwijderd. Maar helaas hadden de schapen vrije toegang en hebben eerst alles moeten “uitmesten”. De rails waaraan de deuren koen te hangen is eraf gehaald en ontroest.
Op dit bastion blijven de schapen, ook aan de binnenzijde. Daarom hebben wij om de kazemat een hekwerk van totaal bijna 100 meter gemaakt. Nu kunnen de schapen de steile taluds niet meer aftrappen en krijgen de toekomstige vleermuizen rust.
Ook de toegang wordt verbeterd; het klaphek achter het kruitmagazijn is gerepareerd en nieuwe klaphekken zijn in de maak.
Namen de werkgroep kanonnen en affuiten
Sander van ‘t Verlaat
Gevelsteen: ‘Riddertijd’
Maarland nz. 90
Een klein steentje met een afbeelding van een ridder te paard.
De eigenaar van dit huis heeft een fascinatie voor de middeleeuwen, vandaar de ridder.
Het steentje paste precies in een gat in de gevel waar een kachelafvoer gezeten heeft, dus het betreft een goede oplossing voor het gat: een mooie gevelversiering.
Situatie 1961:
Situatie nu:
Link naar de kaart met alle Brielse gevelstenen >
Venkelstraat 4: De Latijnse School
Deze gevelsteen, geplaatst in de voorgevel van de in 1592 gebouwde Latijnse School, getuigd van wat het streven was van deze instelling. De Nederlandse vertaling van de Latijnse tekst luidt: Moge hier voor altijd alles wat in strijd is met Kunst en Goede Zeden worden weggebannen en de christelijke moraal voor eeuwig worden gevestigd!
Omstreeks 1850 is de naam gewijzigd in Gymnasium. In 1879 verhuisde het Gymnasium naar Nobelstraat 34 en kreeg ook een nieuwe naam: H.B.S. Hogere Burger School.
In het oude pand aan de Venkelstraat werd in 1879 een openbare kleuterschool gevestigd en heeft vanaf 1967 dienst gedaan als kantoor van Gemeentewerken Brielle. Na de bouw van het nieuwe Stadskantoor aan het Slagveld in 1996, zijn er enkele woningen gerealiseerd.
Bron: Brielse Mare okt.2012
De gevelsteen in 1912:
De situatie nu:
Bekijk de overzichtskaart met alle Brielse gevelstenen >
“Gedenksteen” 1992
Rozemarijnstraat 30G/30F
Op de plaats waar in 1992 nieuwbouw werd gepleegd stond een loods gebouwd in 1884 gelegen aan de Lijnbaan als magazijn voor de torpedodienst.
Een foto uit 1906:
Na opheffing hiervan in 1922 is de loods voor verschillende doeleinden gebruikt, maar als laatste was hier een bouwmaterialenhandel gevestigd.
Op de steen zijn afgebeeld: 3 zakken cement, een muur (bakstenen) en een deel van een kapconstructie, een spant.
Werk aan de vesting komt (tijdelijk) tot stilstand
Tekst en foto’s: Sander van ’t Verlaat, Werkgroep Kanonnen en Affuiten van Erfgoedgilde Den Briel
Afgelopen voorjaar zijn we weer voorzichtig opgestart met onze werkzaamheden. Dit was mogelijk omdat we veel buiten werkten en ons konden verdelen. Daardoor konden we o.a. het kruitmagazijn af maken. Na de opening hebben we de laatste hand gelegd aan het magazijn. Tijdens open monumentendag hebben ca 200 mensen het kruitmagazijn bezocht.
Veel mensen hebben de inrichting nog niet gezien en zijn wel nieuwsgierig. Daarom heeft de werkgroep besloten dat bij droog weer de luiken opengezet zullen worden. U kunt op de knop drukken bij het linker raam en de lichten gaan aan. De onderstaande foto’s geven een indruk van de binnenkant.
Op de laatste foto ziet u het binnenluik van de “suchtgang” die uitkomt aan de veste. Daar moest nog een stevig hekwerk komen om ongewenste gasten buiten te houden. Eerst is de bovenkant van natuursteen gerepareerd. En daarna is het traliehek gemaakt en geplaatst.
Omdat we nu eigenlijk alleen binnen kunnen werken, hebben we helaas moeten besluiten in ieder geval de komende 4 weken niet bij elkaar te komen.
Gevelsteen Stadsgevangenis – Waag
1623 – Venkelstraat 1
Door de tekst op de stadsgevangenis heeft het stadsbestuur duidelijk willen maken dat zij de vrijheid van 1572, verkregen door een goede rechtspraak, wil beschermen.
De Latijnse tekst is in 1745 vertaald door Pieter van der Schelling en luidt:
Die dit Gebouw beziet, bedenk ligt deze Vraag?
Waarom De BRIEL hier, by den KERKER, voegt de WAAG?
De Stad betuigd hiermeê: Dat zy `t Heil van de staat, Ten beste van `t Gemeen door `t Oorlogs zwaard verkregen, Beschermd, en met de Schaal van `t juiste Regt blyft wegen;
Dus wel de Vryheid mind, maar onverlaten haat, en hier aan boeyen sluit;
Op dat ze nier meer gaan Hun gangen, die de Regts Balans doen overslaan.
Vrij weergegeven in huidig Nederlands: ”Wie de vraag stelt waarom men aan de kerker toevoegde de waag, bedenk wie de balans van het recht door laat slaan, daarvoor de verdiende straf zal ondergaan”
De gevangenis heeft dienst gedaan tot 1877.
Het gebouw werd in 1912 ingericht tot gemeentemuseum en onder leiding van Ph.j.w.c. Bolt.
Foto 1912:
Het gebouw werd in 1950 en in de periode 1955-’57 gerestaureerd.
Het maakt nu deel uit van het Historisch Museum Den Briel.
Bron: VVV Voorne-Putten Promotie
Klik hier om naar de overzichtskaart met alle Brielse gevelstenen te gaan >
Kruitmagazijn in de courtine voor het eerst geopend!
Afgelopen zaterdag was het onlangs gerestaureerde kruitmagazijn in de Courtine tussen Bastion VI en VII voor het eerst open voor het grote publiek.
Deze openstelling viel samen met Open Monumentendag 2020 en er werd door vele geïnteresseerden binnen gekeken. Uiteraard werd er rekening gehouden met de Brielse 1,572 meter afstand.
Enkele foto’s, gemaakt door Joost de Koning:
Bent u nieuwsgierig naar hoe de courtine eruit zag vóór restauratie of wilt u weten hoe het opknappen in zijn werk ging, bekijk dan de verschillende foto-verslagen erover van de werkgroep Kanonnen en Affuiten via deze link.
Erepenning voor leden Werkgroep Kanonnen en Affuiten
Woensdag 9 september 2020, tijdens de opening van het onlangs gerestaureerde kruitmagazijn in de courtine tussen Bastion VI en VII werden de heren van de werkgroep Kanonnen & Affuiten van het Erfgoedgilde Den Briel verrast door Burgemeester Rensen met de Brielse erepenning.
De burgemeester vertelde de aanwezige vrijwilligers dat er niet veel overleg nodig was geweest om te bepalen dat de hardwerkende groep de erepenning moest krijgen. Immers hebben we de afgelopen jaren met eigen ogen gezien hoeveel de mannen bereikt hebben met het opknappen van de hele Brielse vesting. Uiteraard werd Carola van Dijk ook nog even genoemd, haar professionele hulp werd ook menigmaal ingeschakeld.
Hartelijk gefeliciteerd mannen, wel verdiend!
Kazematten Brielse vesting open tijden Open Monumentendag
Zaterdag 12 september is het Open Monumentendag en Brielle doet op kleine schaal weer mee.
Er zijn twee gebouwen te bezichtigen op de vestingwallen; het Kruitmagazijn in de courtine tussen bastion VI en VII (achter de Burg. H. van Sleenstraat) en de kazemat, ook een kruitmagazijn, op Bastion VIII.
Het Kruitmagazijn in de Courtine is gebouwd in 1786 en ruim 100 jaar jonger dan het Kruithuis. Het derde kruitmagazijn op Bastion VIII is weer ca 100 jaar jonger en stamt uit ca 1860.Het Kruitmagazijn in de courtine werd gebruikt voor de opslag van maximaal 3500 kg kruit.
Het Kruitmagazijn was geheel dicht gemetseld en is in 2016 voor het eerst sinds jaren door de Werkgroep Kanonnen en Affuiten weer opengebroken. Binnen lag ca 1 meter vuil, stenen en een oud winkelwagentje. In 2018 is een begin gemaakt met de restauratie. Allereerst leeg ruimen en luiken en deuren gemaakt. In 2019 zijn de spouwmuren aan de binnenkant door aannemer L. van Dijk uit Brielle weer opgemetseld. De werkgroep heeft daarna het werk weer overgenomen en de inrichting afgemaakt. Bekijk ook de “suchtgang” naar de veste.
Iets verderop ligt Bastion VIII, nu in gebruik bij de Brielse roeiclub en de 1 April Vereniging. Dit is gebouwd in ca 1860 en werd gebruikt voor opslag en behandeling van kruit. Dit gebouw ligt op de wallen, geheel bedekt door een dikke laag grond. Het bestaat uit drie ruimtes, waar omheen een gang loopt met ramen naar de ruimtes. In de nissen werd verlichting gezet, zodat er geen open vuur bij het kruit kon komen. De restauratie van de binnenkant is ook bijna klaar.
Meer informatie over het programma op Open Monumentendag in Brielle: www.monumentendagbrielle.nl
Laatste werkzaamheden aan Kruitmagazijn in de courtine
Elke maandag en donderdagochtend staat er fietsen voor het Kruitmagazijn; de werkgroep gaat aan de slag om met name het werk binnen op tijd af te krijgen voor Open Monumentendag op 12 september.
Er komen houten vloeren in, want elke vonk moet vermeden worden bij kruit.
De dubbele deuren worden geplaatst en een drempel op maat gemaakt.
De vloer ziet er erg nieuw uit, dus maar verouderen door onze specialist Nico.
Het laatste schilderwerk binnen en buiten wordt gedaan.
Het pleisterwerk bij de ramen wordt bijgewerkt…
… en de lamp in de suchtgang wordt geïnstalleerd.
Onze elektricien johan heeft weer geweldig werk geleverd.
Als u later een bezoek brengt kunt u zien waarvoor we dit gemaakt hebben. Uiteraard heeft het alles met kruit te maken.
De uitgang van de suchtgang aan de veste moet nog afgesloten worden met een fraai hekwerk, zodat niemand naar binnen kan kruipen.
Het kruitmagazijn ligt achter de oude school aan de Burg. H. van Sleenstraat en is voor iedereen te bezoeken op Open Monumentendag 12 september vanaf 11.00 tot 16.30 uur.
Werkgroep Kanonnen en Affuiten
Sander van ‘t Verlaat
Vestingwerken in plaatsjesboek PLUS
De afgelopen maanden is door vele Briellenaren hard gespaard om het plaatjesboek van PLUS John Bos te vullen. De inhoud van het boek (teksten en afbeeldingen) werd verzorgd door Historische Vereniging De Brielse Maasmond.
Hieronder ziet u een foto van de twee volgeplakte pagina’s over de Brielse stadswallen.
Het plaatjesboek is een groot succes.
Wandeltocht Historisch Brielle
Hoe kun je Brielle en omgeving beter leren kennen dan er doorheen te wandelen en te genieten van al het moois wat er te zien valt? Al wandelend door de stadskern van Brielle komt de historie weer tot leven.
In samenwerking met vele organisaties uit Brielle heeft de Stichting Samenwerkende Wandelgroepen Brielle een unieke wandeling door historisch Brielle gecreëerd, welke op 26 september 2020 voor de eerste maal gehouden gaat worden.
Meer informatie: www.cultuurwebbrielle.nl/wandelinghistorischbrielle. Inschrijven doe je via de website van de Koninklijke Wandelbond: www.wandel.nl
Inschrijven is helaas onder voorbehoud. Vanwege COVID-19 is nog niet zeker of het evenement doorgang kan gaan vinden. Dit hangt af van de verruimingsmaatregelen die het kabinet over enige tijd bekend gaat maken. De organisatie heeft goede hoop dat de wandeltocht doorgang zal hebben. Mocht dit onverhoopt niet het geval zijn, dan zullen de inschrijfkosten minus € 0,50 administratiekosten worden geretourneerd. Het inschrijftarief voor dit evenement bedraagt €6,00 voor leden van KWBN, en €7,00 voor niet leden. Het inschrijfgeld voor kinderen t/m 12 jaar bedraagt €3,50. Je betaalt in het inschrijfsysteem €7,00 maar ontvangt bij de start van het evenement €3,50 terug.
Terug aan het werk, juni 2020
Door: de werkgroep Kanonnen en Affuiten
In juni werd het leven weer wat vrijgegeven en ook de werkgroep besloot weer aan het werk te gaan. Uiteraard met afstand en daarom niet in de loods van Van Dijk. In juni zouden we het Kruitmagazijn in de Courtine officieel gaan openen maar dat lukt niet meer. Maar met een paar mensen eerst maar gaan inventariseren wat er nog gedaan moest worden en dit tijdens de koffie te bespreken.
Eerst moest de vloer nog schoongemaakt worden, Dit is eind gedaan door de firma Verweel.
Het was weer wennen in het begin maar er zijn genoeg klussen zodat iedereen op afstand kan werken. De nieuwe stenen moeten verouderd worden en schilderwerk gedaan. En uiteraard hebben we de nodige materialen naar het kruitmagazijn gebracht.
In twee delen komt er weer een houten grenen vloer, dus eerst de onderkant in de menie gezet. En dan komt het passen, meten, zagen en in elkaar zetten met mooie vierkante koperen spijkers.
Buiten wordt een lijst aangebracht op de ezelsrug zodat de verlichting langs de muur schijnt.
Ondanks de Lock down zijn de hand gesmede scharnieren voor de binnendeuren en het luik uit Tsjechië aangekomen. Het luik zit al voor de suchtgang.
Ook de dichte deuren worden op maat gemaakt en opgehangen met de nieuwe scharnieren.
De vloer in het linkerdeel ligt erin en aan de muur zijn de haken al aangebracht voor de pompstokken voor de kanonnen.
Het werk aan de vloer gaat door. Eerst weer meten en kijken in hoeveel delen deze vloer gaan maken. Ondertussen gaat het (fijne) schilderwerk door.
In 2016 hebben we voor de eerste keer het kruitmagazijn opengebroken om te kijken hoe de toestand binnen was. Pas in 2018 zijn we weer aan het werk gegaan. Foto’s van de begin toestand tot nu hangen al aan de muur.
Zie hieronder een lid van de werkgroep: zijn we bij de koffie en dan trekt hij erop uit om gras rond de kanonnen te lijf te gaan. En nu vooral brandnetels!
Een ander lid, Peter, is alleen al sinds april aan het schilderen in bastion VIII. En het resultaat mag er zijn.
In de gang vanaf de voordeur hangen nu oude foto’s van de verschillende bastion en hoe die eruit zagen tijdens en na de tweede WO. Deze foto’s zouden eerst buiten op de wallen komen, maar Corona gooide roet in het eten.
Sander van ’t Verlaat
5 juli 2010
Vesting Brielle op doek vastgelegd!
Afgelopen maanden had oud-Briellenaar Rens van Adrighem tijd om te schilderen. Hij maakte maar liefst dertig (!) schilderijen, allemaal van zijn geliefde Brielle.
Hieronder enkele van zijn creaties met onderaan een link voor wie álle schilderijen wil zien.
Kaaipoort
***
Spuisluis
***
Boven de Langepoort
***
Langepoort
***
Boven de Kaaipoort
Kijk voor meer van de schilderijen van Rens: rens.vanadrighem.com/expositie/schilderijen.html
Online puzzel van de Noordpoort
29 mei 2020
Vanwege de Corona crisis maakte Stichting Liniebreed Ondernemen een online puzzelpagina van diverse forten. Een tijdverdrijf dat momenteel erg in is en waarmee we bovendien mooie plaatjes van onze forten en bunkers in Nederland kunnen delen.
Ook Brielle heeft een foto aangeleverd, zie onder. De puzzel is te maken via deze link.
Oudheidkamer nog niet open
26 mei 2020
Vanwege de coronacrisis is het nog niet mogelijk de Oudheidkamer open te stellen. Er wordt gekeken of het Kruithuis op Bastion II later in het seizoen wél open kan, zodat publiek weer kan genieten van de permanente expositie over de Brielse 1 aprilvieringen door de jaren heen.
Foto: Piet de Winter
Video Bus Travelin Man
Vrijdag 22 mei 2020
Bus Travelin’ Man Toon Welink reist normaal heel Europa door met zijn touringcar. Omdat hij door de coronacrisis niet kan werken, liep hij op maandag 17 mei 2020 door Brielle om zijn hobby uit te oefenen: ‘Ik hou ervan om te filmen en dan uren op de computer thuis te editen om er zo een leuk filmpje van te maken. Ik woon zelf in Spijkenisse, en vind Brielle een prachtig stadje. Wie weet denken de mensen die het filmpje straks zien en niet naar het buitenland op vakantie kunnen er wel over om naar Brielle te komen deze zomer!’
Omdat Toon Welink heel veel beelden laat zien van onze mooie vesting, delen we deze graag:
Klik om te kijken‘Zij houden al tijden afstand’
In deze vreemde coronatijd werd ons deze foto toegezonden door Joost de Koning (fotograaf van de Sint-Catharijnekerk):
Met als bijschrift: ‘Zij houden al tijden afstand’.
Mooi, Joost! Dank je wel!
Gevelsteen ‘Het Catharina Gasthuis’
Slagveld 37
De gevelsteen van het Catharina Gasthuis, een replica, laat overduidelijk zien dat het een gebouw was waar zieken werden verpleegd.
Het is een kleurrijke steen, het origineel wordt bewaard in het Brielse museum en is egaal van kleur:
Oorspronkelijk is de steen aangebracht aan de gevel van het oude gasthuis aan het Zuideinde (huidige Nobelstraat 87) nabij de vroegere Zuidpoort:
Het Catharina Gasthuis rond 1910, Nobelstraat 87
De tekst op de steen luidt:
In het jaar 1293 door de heer H. van Cats gesticht, daarna in twaalf jaar twee keer door brand geraseerd (verwoest).
Het gebouw zal wel van hout geweest zijn. De stichter was de heer Hendrik van Cats, een priester uit het adellijke Zeeuwse geslacht Van Cats.
Vroeger was een gasthuis een liefdadigheidsgesticht voor oude lieden, een ziekenhuis en een onderkomen waar zwervers en reizigers konden overnachten in de baaierd, een zaal waar een vuur brandde.
Op de gevelsteen is te zien hoe het ziekenvervoer in die dagen geregeld was.
Voorts vallen de kappen op die de ziekenbroeders op hun hoofd hebben.
In die kappen (met een soort snavel aan de voorkant) werden kruiden gesmeuld die de kwalijke ziekten moesten bestrijden.
Auteur: H. Vegter
Publicatie: Brielse Mare Apr.2006
—
Foto Catharina Gasthuis met gevelsteen nu:
Naar de overzichtskaart met alle Brielse gevelstenen >
Een geschenk voor Brielle
Door Rinny E Kooi van de Historische Vereniging Oud Leiden
Op 1 april 1975 bezocht een Leidse delegatie het eeuwfeest van de ‘bevrijdingsdag “van de Spanjolen” in Brielle. Als geschenk namen zij een boom mee, een Metasequoia, een stek uit de Hortus Botanicus te Leiden, één van de eerste in Nederland. Deze kreeg een plaats bij de Noordpoort in Brielle.
De delegatie werd uitgenodigd om jaarlijks de groei van de boom te volgen. Voorafgaand aan het bezoek bij de viering in 1976 werd een verspieder gestuurd om de staat van de boom te onderzoeken. De verspieder was tevreden.
Op 1 april 1976 voer een Leidse delegatie als geuzen verkleed en met als reisgenoot een afstammeling van Maarten Harpentsz. Tromp in een oude zeilboot via de Noordpoort Brielle binnen.
Afbeelding: De Leidse delegatie in 1976 op weg naar Den Briel (privécollectie).
Toen moest de Brielse wethouder bekennen dat de Leidse boom het niet had gehaald en was vervangen door een nieuw exemplaar! Het hele verhaal is destijds uitgebreid beschreven in het mededelingenblad van de universiteit, Acta et agenda.
Natuurlijk heb ik kort geleden gecontroleerd of de tweede Metasequoia nog in leven is. Dat is niet het geval. Ook is er geen derde Metasequoia meer aangeplant.
Bovenstaande is tevens gepubliceerd in de Nieuwsbrief van Historische Vereniging Oud Leiden van april 2020. Bekijk de nieuwsbrief via deze link. Wij danken Rinny E. Kooi voor het delen ervan met ons hier in Brielle.
Maart: weinig werk aan de vesting
Door: Werkgroep Kanonnen en Affuiten van het Erfgoedgilde Den Briel, Sander van ’t Verlaat
Sinds half maart ligt ook ons werk stil. Het lag in de bedoeling om deze winter en voorjaar de laatste drie affuiten te bouwen. Een is (bijna) klaar en de tweede in opbouw. Maar deze zal moeten wachten want als we weer mogen werken gaat het werk buiten voor.
Het metselwerk in het kruitmagazijn in de courtine tussen bastion VI en VII is nog wel op tijd klaargekomen.
Helaas kan de geplande opening op 13 juni niet doorgaan. Er moet voor die tijd nog teveel gebeuren. De dichte deuren moeten gemaakt en opgehangen worden en ook de gaasdeuren. Verder nog wat schilderwerk en ook het luik naar de suchtgang ontbreekt nog.
Bovendien komt er nog een houten vloer in het linker en het middendeel van het kruitmagazijn.
Wel hebben we al werk gedaan voor de inrichting, zoals afdrukken van afbeeldingen. Wat allemaal precies kunt u zien bij de openstelling, hopelijk in september.
In de rondgang van Bastion VIII stond aan de linkerkant water. Eerst dachten we dat het dak ergens lekte. Bij een “proefboring” bleek dat het de hoge grondwaterstand was. De oplossing, leegpompen, van de kelder onder de vloer zal ook nog even moeten wachten.
Tot slot en groepsfoto van alle werkgroep leden (gemaakt vóór deze crisis), want u ziet ons waarschijnlijk de komende tijd nog niet aan het werk.
Sterkte in de komende weken en blijf gezond!
Gevelsteen ‘Molenbolwerk’
Zoutziederstraat 32: “Molenbolwerk” 1986
Een gevelsteen in opdracht van de Gemeente Brielle vervaardigd.
Een afbeelding van de standerdmolen ‘t Vliegend Hert zoals die nu hier staat, gebouwd in 1986.
De molen is een replica van de standerdmolen die eind 16e eeuw in Brielle werd gebouwd, op het toenmalig geheten “Zwarte-Waalsebolwerk”, wat al snel de naam “Molenbolwerk” kreeg.
Deze molen werd in 1696 vervangen door een stenen stellingkorenmolen die ’t Vliegend Hert heette. Deze molen brandde in 1882 voor de tweede keer af.
Molenbolwerk vóór de brand van 1882
De naam ‘t Vliegend Hert is ontleend aan de molenaars familie; Vliegenthart.
In 1900 woonde familie Verhagen in de Molenaarswoning:
De molen is in een cirkel geplaatst als symbool van het bolwerk waarop hij staat.
De huisjes in de achtergrond van het jaartal, symboliseren de nieuwbouw die op de plaats van de voormalige stadswerf staan die hier gevestigd was:
In de vier kleine cirkels zijn gereedschappen afgebeeld die gebruikt werden door de stadstimmerman. Een hamer, een zaag, een nijptang en een winkelhaak.
De Gevelsteen nu:
Naar de overzichtskaart van alle Brielse gevelstenen >
Plaquette ‘Jacob van Maerlant’
Asylplein 23a
De Vlaming Jacob van Maerlant werd omstreeks 1235 geboren in de omgeving van Brugge en vestigde zich als klerk (schrijver/ boekhouder) in het nabijgelegen Damme. Rond 1256 verschijnt Jacob van Maerlant als koster van de St Pieterskerk van het dorpje Maerlant die op deze plaats gestaan heeft.
De St Pieterskerk behoorde tot het hof van de heren van Voorne [die familie zijn van de graven van Holland en Zeeland].
Naast het kosterschap schreef van Maerlant documenten en verzen voor de heren van Voorne en gaf hij waarschijnlijk onderwijs aan de kinderen van de elite. Zijn dichtkunst is zeer beroemd.
Jacob van Maerlant schreef verhalen met een boodschap, niet in het latijn de gebruikelijke schriftelijke voertaal maar in het middelnederlands, het Diets.
Sint-Pieterskerk, Maerlant rond de 13de eeuw:
Huidige situatie:
Naar de kaart met alle Brielse gevelstenen >
Werk aan de vestingwerken: januari
Door: Sander van ’t Verlaat, werkgroep Kanonnen en Affuiten van Erfgoedgilde Den Briel
Hoewel we geen echte winter hebben, heeft de werkgroep alleen binnen gewerkt. Het eerste van de laatste drie affuiten schiet al aardig op. Als we in dit tempo zo doorgaat kunnen tot april alle drie affuiten klaar hebben.
De voltooiing van het Kruitmagazijn in de courtine gaat gestaag door. De tussenmuur vordert goed en de ramen hebben aan de binnenkant een glazen ruit. De bedoeling is om in het seizoen de luiken open te laten en de verlichting aan, zodat voorbijgangers het interieur kunnen zien. En aan de inrichting wordt ook gewerkt.
Omdat de luiken nu niet meer van binnen gesloten kunnen worden, zijn sloten aangebracht.
Als het inderdaad lukt om ook het reserve –affuit deze winter klaar te hebben, kunnen dat als ruil-affuit inzetten. Sommige affuiten zijn al weer aan een opknapbeurt toe, zoals de foto’s van het kanon en affuit op het Prikkevest. Dit was een bestaand affuit dat nog geverfd is. Maar we hebben nu meer ervaring en gebruiken beits. Als het affuit binnen staat kan het goed drogen en weer opgeknapt worden.
Gevelsteen ‘De Samaritaan’
Voorstraat 126: “De Samaritaan” 1845
Deze Bijbelse figuur staat van oudsher symbool voor barmhartigheid en ontferming.
Op herbergen maar ook bij chirurgijns kwam de Barmhartige Samaritaan voor.
Vaak werd de Samaritaan afgebeeld in combinatie met olie en wijn: deze werden zoals men kan bedenken in de herberg gebruikt, maar ook door de chirurgijn als geneesmiddel aangewend.
Op een apart steentje staat het onderschrift “De Samaritaan 1845” maar de steen is ongetwijfeld ouder.
Bron: VVV Voorne Putten Promotie 2001
Update 2024
Gevelsteen ‘De Samaritaan’
Al jaren wordt het pand op nummer 126 van de Voorstraat, bij velen bekend als Grieks restaurant ´Petros´, gesierd met een gevelsteen. Helaas verslechterde de steen zienderogen. Gelukkig besloot Petros Kamtsis, de eigenaar van het betreffende pand, de gevelsteen te laten restaureren. Hiervoor werden de Kunstwacht, onze plaatselijke aannemer/ restaurateur Carola van Dijk en de Brielse werkgroep Gevelstenen ingeschakeld voor advies. Bovendien verleende de gemeente Voorne aan Zee een bedrag toe uit het Gevelstenen Restauratiefonds. Onder de gevelsteen is een grijze balk aangebracht met de tekst ‘De Samaritaan 1845’. Waarschijnlijk is deze tekst in 1845 toegevoegd bij het vernieuwen van de gevel. Nu, na vakkundige restauratie door de Kunstwacht is ‘De Samaritaan’ zoals oorspronkelijk bedoeld, een aanwinst voor onze stad!
Betekenis van Samaritaan
De gevelsteen stelt de barmhartige Samaritaan voor. Dit verhaal is afkomstig uit de Bijbel. Een man wordt overvallen, beroofd en voor dood achtergelaten. Een priester ziet hem liggen en loopt met een grote boog om hem heen. Een wetgeleerde doet dit even later ook. Uiteindelijk helpt een Samaritaan de gewonde man.
We weten niet hoe oud de gevelsteen is. Volgens het streekarchief blijkt dat er in het verleden al sprake was van de Samaritaan, want in 1666 krijgt de voogd over de kinderen van Vynck toestemming om huisraad e.d. van Jan Penning in diens huis ‘De Samariteijn’ te verkopen vanwege achterstallige huishuur. Vanouds is De Samaritaan bij een huis de aanduiding voor een chirurgijn of een herberg. Vaak in combinatie met olie of wijn, deze werden in de herberg gebruikt maar ook door een chirurgijn als geneesmiddel.
Voorstraat 126
Het huis ligt aan een bebouwde dijk (Voorstraat, Nobelstraat), dit is nog steeds terug te vinden in het pand. Want je als je het pand inloopt kom je halverwege via een trapje naar het benedengedeelte van het huis. Het huis dateert uit omstreeks 1600 gezien de sleutelstukken. Dit zijn ondersteuningsconstructies van hout voor de plafondbalken. In 1845 heeft het huis een nieuwe voorgevel gekregen. Deze lijstgevel met ramen geeft het pand een monumentalere uitvoering. De nieuwe voorgevel onttrekt het erachter liggende oudere en lagere huis geheel aan het zicht Hierdoor wordt een tweede verdieping gesuggereerd die er in feite niet is. Er is alleen een zolder aanwezig.
De bewoners
Wat we terug hebben kunnen vinden is dat het pand gebruikt werd voor ambachten. De eerste gevonden melding is van 1727 van Dirk Vermeer met als beroep broodbakker en dit loopt een lange tijd door tot 1859. Dan verkoopt Pieter van Beek (broodbakker) het pand aan Jonas Hijmans, een vleeshouwer. Deze verkoopt het pand weer in 1860 aan Hendrik Kruijmel, melkboer. Daarna volgen een aantal slagers. In 1965 vindt er een overdracht plaats van de slagerij A. Bruijne aan dhr. van de Stelt. In 1993 wordt in het historische pand het Griekse restaurant ‘Rhodos’ gevestigd, waarna in 1995 Petros het restaurant overneemt.
Aanwinst voor onze stad!
De Brielse werkgroep Gevelstenen is blij dat mede door het restauratiefonds deze steen weer is opgeknapt. Dit restauratiefonds is samen met de voormalige gemeente Brielle en het Erfgoedgilde Den Briel in het leven geroepen om het aantrekkelijk te maken om bestaande en nieuwe gevelstenen door middel van een subsidie te laten restaureren of te plaatsen. Een deel van de restauratie kan hiermee vergoed worden mits de gevelsteen na toewijzing binnen een jaar gerestaureerd is.
Inlichtingen hierover kunt u vinden op de website: https://www.levedevestingbrielle.nl/gevelstenen/restauratiefonds
U kunt ook contact opnemen met Hans van Rutten via hans.vanrutten@upcmail.nl
Veel gegevens zijn ontleend uit de archieven van het Streekarchief Voorne Putten en het raadplegen van het boek “Voorne Putten” door Peter Don.
Foto van voor en na restauratie:
Situatie 1915:
Situatie voor restauratie:
Naar de overzichtskaart van alle Brielse gevelstenen >
Gevelsteen: ‘Spaans Galjoen’
Spaans Galjoen, Maarland nz.42
Nadat de voormalige eigenaar dit pand in 2007 aangekocht heeft hij deze gevelsteen laten maken en vervolgens aangebracht in de voorgevel.
Omdat hij al ruim dertig jaar fanatiek deelneemt aan het jaarlijks opgevoerde bevrijdingsspel tijdens de 1 aprilviering en daarin de rol van Spaanse commandant vertolkt, is de afbeelding mede hierop geënt. De afbeelding toont een “Spaans Galjoen”, met een knipoog naar het Geuzenschip met de Spaanse gevechtsvlag hoog in top maar met de geuzenvlag, het oranje blanje bleu op de achtersteven. Opvallend is dat deze vlag gespiegeld is afgebeeld dus oranje bleu blanje, dit was een bewuste keuze.
Het geblokte schild links toont het wapen van Alva de Spaanse landvoogd, en het schild rechts met het rode kruis toont de gevechtsvlag van de Spaanse landtroepen.
In beide hoeken onder, het wapen van Brielle met de tekst “Libertatis Primitae”, wat betekent eersteling der vrijheid, waarvan het rechtse gespiegeld is afgebeeld, dit om de afbeelding een symmetrisch beeld te geven.
Situatie 1960:
Situatie nu:
Naar de kaart met alle Brielse Gevelstenen >
Werk aan de vesting: december 2019
De afgelopen twee maanden is het werk doorgegaan, maar er waren geen “bijzondere klussen” te melden.
Wij hebben nog hout voor drie affuiten. Een voor bastion VIII, een voor de batterij weg en een reserve affuit. En hieraan wordt nu gewerkt.
De wielen kosten het meeste tijd, maar het werk aan de eerste vier wielen gaat gestaag verder.
Na deze week gaan we even met kerstreces.
De Werkgroep kanonnen en affuiten wenst iedereen prettige kerst en een gezond 2020.
Sander van ’t Verlaat
WG kanonnen en affuiten
Restauratiefonds Gevelstenen
De rijke historie van onze stad komt niet alleen tot uiting door een grote hoeveelheid rijksmonumenten, maar ook door de vele gevelstenen die Brielse woonhuizen sieren. Voor een kleine stad als Brielle is het zeer opmerkelijk dat er meer dan 50 gevelstenen te zien zijn.
Een groot aantal van de huidige gevelstenen verkeren in goede staat en geven een fraaie inkijk op onze historie. Helaas zijn er ook gevelstenen waarvan de oorsprong of betekenis nauwelijks te achterhalen valt. Het zou de eigenaar van die panden sieren om de gevelsteen in oorspronkelijke staat te laten restaureren, maar daar staan kosten tegenover. Daarom heeft de Werkgroep Gevelstenen, onder auspiciën van het Brielse Erfgoedgilde en in samenwerking met de gemeente een restauratiefonds opgezet.
Gevelsteen ‘Het Oog in ’t Syl’: voor én na restauratie
Lees meer op de pagina ‘Restuaratiefonds’ >
Gevelsteen: Het Vrouwenhofje
Deze steen geeft weer dat in 1755 nieuwbouw heeft plaatsgevonden om “oude vrouwen” te huisvesten. Dit kon geschieden door een belangrijk legaat van ene zekere Leendert de Witt. Op deze plaats hebben huisjes gestaan van het begijnhof wat mogelijk gesticht is rond 1331.
De laatste huisjes nog behorend bij de begijnenhof zijn in 1908 afgebroken en op deze plaats zijn drie huisjes onder één kap gebouwd. Deze zijn in 1984 afgebroken en vervangen door twee moderne bejaardenwoningen.
Waarschijnlijk is omstreeks 1465 de ernaast gelegen “begijnhofkapel” gebouwd.
Deze kapel was vermoedelijk aan Johannes de Doper toegewijd. De kapel werd in 1572 van haar kerkelijke functie en aankleding ontdaan en vervolgens als turfpakhuis in gebruik genomen. In 1882 werd in het gebouw een stoommaalderij gevestigd.
In 2008 is begonnen met het restaureren van het in verval geraakt pand en is geschikt gemaakt voor bewoning.
Bron: voornewiki.nl
Streekarchief VPR.
Huidige situatie:
Situatie rond 1900:
Bekijk de overzichtskaart met alle Brielse gevelstenen >
Gevelsteen “Het Klokje”
Maarland Noordzijde 12-13
Op 1 juni 1954 werd waterschap de Brielse Dijkring opgericht, naar aanleiding van de stormvloedramp die Zuidwest Nederland trof op 1 februari 1953.
Mr. C.J. Klok was destijds secretaris-penningmeester van de Brielse Dijkring. Omdat hij in Brielle slecht was gehuisvest, werd de bekende Rotterdamse architect Ir. C.A. Meischke opdracht gegeven een dienstwoning voor hem te ontwerpen. Dit gebeurde en na afbraak van de in 1956 aangekochte pandjes volgde nieuwbouw.
Aanvankelijk was het de bedoeling op de gevel van het pand het wapen van het waterschap aan te brengen, maar dit werd niet goed gekeurd door de Hoge Raad van Adel. Wapens mogen wel worden aangebracht op waterschapskantoren, niet op dienstwoningen. Toen werd besloten dit gevelsteentje aan te brengen: “Een Klokje” ter herinnering aan Mr. C.J. Klok. Het pand is geen dienstwoning meer. ‘
Bron: Marketing OP Voorne-Putten
Situatie 1935:
Situatie 2014:
Geef een antwoord